ΤΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ ΚΑΛΑΡΡΥΤΗ

Επικοινωνιακά τεχνάσματα με εκλογές και Μνημόνιο

Ο υπουργός Δικαιοσύνης Χάρης Καστανίδης είχε δίκιο, πολιτικά και ηθικά. Όταν υπονόησε την ανάγκη πρόωρων εκλογών ώστε να υπάρξει νέα ετυμηγορία του εκλογικού σώματος στη βάση της σημερινής πραγματικότητας, η οποία είναι πολύ διαφορετική από αυτή της 4ης Οκτωβρίου, δεν είπε τίποτα διαφορετικό από αυτό που λένε όλοι ανεξαιρέτως οι υπουργοί στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις: Ότι αυτή η πολιτική δεν έχει δημοκρατική νομιμοποίηση διότι η λαϊκή εντολή εδόθη με την υπόσχεση ενός άλλου προγράμματος. Εντολή για ΔΝΤ και κόψιμο των συντάξεων δεν υπάρχει.

«Κρίση συνείδησης» υπουργών, αλλά μέχρι εκεί

Πρόωρες εκλογές, ωστόσο, δεν πρόκειται να γίνουν. Τυχόν προσφυγή στις κάλπες το φθινόπωρο θα σημάνει και αναστολή της χρηματοδότησης από την τρόικα και κάτι τέτοιο θα περιπλέξει τα πράγματα. Θα πτωχεύσουμε και επισήμως εν μέσω προεκλογικής περιόδου. Το ΠΑΣΟΚ, δε, ακόμα κι αν κερδίσει τις εκλογές, όπερ και το πιθανότερο, θα βγει πολιτικά αποδυναμωμένο. Το κόμμα φυλλορροεί και το μεγαλύτερο μέρος του έχει περάσει απέναντι τηρώντας αποστάσεις από την κυβερνητική πολιτική. Ο γραμματέας του Εθνικού Συμβουλίου Σωκράτης Ξυνίδης το γνωρίζει καλά. «Βάρβαροι» τους οποίους ενσάρκωνε ο Κώστας Καραμανλής και η κυβέρνηση της ΝΔ δεν υπάρχουν για να τιμωρηθούν. Τουλάχιστον όχι στη Ρηγίλλης. Εξάλλου, μετά το κόψιμο μισθών και συντάξεων και την πιο βίαιη και άδικη υποβάθμιση βιοτικού επιπέδου που έχουν υποστεί ποτέ οι Έλληνες σε καιρό ειρήνης, συνθήματα ή διλήμματα του τύπου «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» θα εκληφθούν ως ένδειξη πολύ κακού χιούμορ ή, ακόμα χειρότερα, εμπαιγμού σε μια περίοδο που δεν προσφέρεται για αστεία.

Τα «υπέρ» των πρόωρων εκλογών που δεν θα γίνουν

Σύμφωνα, πάντως, με όσους στο ΠΑΣΟΚ βλέπουν θετικά έναν εκλογικό αιφνιδιασμό το Νοέμβριο, μια τέτοια κίνηση συγκεντρώνει ορισμένα πλεονεκτήματα που θα την καθιστούσαν ελκυστική αν υπήρχε τρόπος να ξεπεραστεί το πρόβλημα της διακοπής χρηματοδότησης από την τρόικα. Καταρχάς θα ακύρωνε το επιχείρημα ότι αυτή η οικονομική πολιτική δεν έχει νομιμοποίηση. Δεύτερον, θα μηδένιζε το κοντέρ και θα εξασφάλιζε μία καθαρή τετραετία το πέρας της οποίας θα συμπέσει, εκτός απροόπτου, με την αποπληρωμή του δανείου στην τρόικα και την τυπική αποδέσμευση από το Μνημόνιο. Η κυβέρνηση θα μπορεί να επικαλεστεί τότε ότι έσωσε τη χώρα από τη χρεοκοπία και ότι έθεσε την οικονομία σε νέες υγιείς βάσεις. Αν είναι τυχερή και πέσει σε έναρξη νέου διεθνούς κύκλου ανάπτυξης, ακόμα καλύτερα. Τρίτον, διπλές κάλπες το φθινόπωρο θα προλάβαιναν τη ΝΔ πριν ακόμα αποκαταστήσει τη σχέση της με το εκλογικό σώμα σε βαθμό που θα της επιτρέψει να απορροφήσει το μεγαλύτερο μέρος της κυβερνητικής φθοράς. Επί του παρόντος οι διαρροές από το ΠΑΣΟΚ συσσωρεύονται στην «transit» δεξαμενή της «αδιευκρίνιστης ψήφου». Αργά ή γρήγορα όμως μέρος της «λιμνάζουσας» ψήφου μπορεί να κατευθυνθεί στη ΝΔ, αν λειτουργήσει επαρκώς αντιπολιτευτικά. Τέταρτον, οι εκλογές θα γίνουν με λίστα, επειδή δεν θα έχει παρέλθει δεκαοκτάμηνο από τις προηγούμενες, γεγονός που αφήνει στον πρωθυπουργό μεγάλα περιθώρια εσωκομματικών χειρισμών σε σχέση με διαφωνούντες. Πέμπτον, αν η κυβέρνηση προλάβει μέχρι τότε να ψηφίσει το νέο εκλογικό νόμο, ο οποίος σε οποιαδήποτε εκδοχή του θα προβλέπει ευρεία λίστα υποψηφίων στις Περιφέρειες, αυτός θα ισχύσει στις μεθεπόμενες εκλογές, εξασφαλίζοντας έτσι στον Γιώργο Παπανδρέου από νωρίς εσωκομματικό μοχλό ελέγχου μακράς διαρκείας.

Ένα πρόγραμμα χωρίς «φίλους» στην κυβέρνηση

Με την τρόικα να απειλεί να κλείσει την κάνουλα όμως, το σχέδιο μάλλον δεν θα χρειαστεί να βγει από το συρτάρι. Η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να εφαρμόσει μέχρι τέλους το Μνημόνιο ευελπιστώντας ότι θα αντέξει πολιτικά και ότι θα πετύχει τους στόχους που έχουν τεθεί. Τίθενται πάντως ορισμένα ερωτήματα. Αν μιλήσει κάποιος με τους υπουργούς θα δυσκολευτεί να βρει έστω έναν ο οποίος πραγματικά πιστεύει ότι η Ελλάδα θα πετύχει τους στόχους του προγράμματος και ότι θα συνεχίσει την προσπάθεια μείωσης του χρέους της όπως είναι το σχέδιο επί χάρτου. Χωρίς να εξετάζεται αν έχουν δίκιο ή όχι, είναι εντυπωσιακό ότι κανείς –πλην του οικονομικού επιτελείου– δεν στοιχηματίζει ότι η κυβέρνηση θα τα καταφέρει. Όλοι προεξοφλούν δύο πράγματα: Αναδιάρθρωση του χρέους και ανήκεστο πολιτική βλάβη του ΠΑΣΟΚ. Οπότε δεν είναι περίεργο που, αφενός, δεν εκδηλώνεται πολύς εθελοντισμός στη δημόσια υπεράσπιση του Μνημονίου, αφετέρου σημειώνονται συγκρούσεις μεταξύ υπουργών ακριβώς για θέματα που άπτονται των δεσμεύσεων του προγράμματος. Το ερώτημα που προκύπτει είναι πόσο μακριά μπορεί να πάει μια κυβέρνηση εφαρμόζοντας πολιτική την οποία δεν πιστεύουν οι υπουργοί της, μετά βίας υπερψηφίζουν οι βουλευτές της, πολεμά ο κομματικός μηχανισμός και βρίζει η βάση της. Η απάντηση είναι ότι μπορεί να πάει πολύ μακριά, διότι ουδείς αμφισβητεί ούτε πρόκειται να αμφισβητήσει τον Γιώργο Παπανδρέου σε βαθμό που να θέσει σε κίνδυνο την κυβερνητική σταθερότητα. Οι μεγαλύτερες ανατροπές σε κοινωνικά και εργασιακά κεκτημένα που έχουν γίνει ποτέ πέρασαν με ελάχιστες απώλειες οι οποίες δεν απείλησαν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και με λίγη γκρίνια η οποία παραμένει γκρίνια. Μέχρι εκεί. Η πολιτική προχωρά και υλοποιείται. Τουλάχιστον στις περικοπές. Στην ανάπτυξη περιμένουμε. Ο Γιώργος Παπανδρέου, όσο δεν αμφισβητείται ευθέως, δεν έχει λόγο να προσφύγει σε εκλογές. Επίσης, όσο δεν αισθάνεται την πίεση της ΝΔ στο βαθμό που κανείς θα περίμενε, έχει την άνεση να τον απασχολούν κυρίως οι εσωτερικές ανοχές του κόμματός του απέναντι στην ακολουθούμενη πολιτική και όχι το τι λέει η Ρηγίλλης. Εξάλλου φαίνεται ότι πέραν του κυβερνητικού σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των κοινωνικών αντιδράσεων, υπάρχουν και άλλοι σύμβουλοι στο πλευρό του πρωθυπουργού οι οποίοι έχουν χαρτογραφήσει επαρκώς το κοινωνικό τοπίο στην Ελλάδα και έχουν συμπεράνει ότι –με τη βοήθεια και των απαραίτητων συμμαχιών στα ΜΜΕ– η ελληνική κοινωνία μπορεί να οδηγηθεί σε κόπωση και παραίτηση πιο εύκολα απ’ ό,τι νόμιζαν πολλοί. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός και κυβερνητικά στελέχη έχουν πει ότι με αφορμή την κρίση η Ελλάδα χρησιμοποιείται από ορισμένα κέντρα ως «πειραματόζωο». Προφανώς το πείραμα δεν αφορούσε μόνο τις αντοχές του ευρώ, αλλά και την αντίδραση των κοινωνιών στη βίαιη αφαίρεση κεκτημένων. Όπως είπε και ο επικεφαλής του κλιμακίου της τρόικας Πόουλ Τόμσεν, «οι Έλληνες είναι προσαρμοστικοί». Άρα γιατί να κάνει ο Παπανδρέου εκλογές; Εκτός και αν με τα επόμενα μέτρα υπάρξει ξαφνική έκρηξη, αλλά αυτό μένει να διαπιστωθεί στην πράξη και στο δρόμο.

Γερμανικά σενάρια αναδιάρθρωσης «καλού κακού»

Με δεδομένες λοιπόν τις αυστηρές και ασφυκτικές δεσμεύσεις του Μνημονίου, δεν υπάρχει άλλη οδός για την κυβέρνηση από την προσπάθεια εφαρμογής του μέχρι τέλους. Θα πρέπει ωστόσο να σημειωθεί μία εξέλιξη η οποία ίσως μαρτυρά τις εκτιμήσεις που υπάρχουν στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για το αν η Ελλάδα και άλλες χώρες με πρόβλημα χρέους θα καταφέρουν να αντεπεξέλθουν. Η επανεμφάνιση των πληροφοριών, τις οποίες η γερμανική κυβέρνηση δεν διέψευσε, περί σχεδίου ελεγχόμενης πτώχευσης που επεξεργάζεται το Βερολίνο ώστε να μην παρασυρθεί σε κατάρρευση το τραπεζικό σύστημα σε περίπτωση που κράτος-μέλος αδυνατεί να ανταποκριθεί στις δανειακές υποχρεώσεις του, προφανώς δεν πρέπει να αφήνει αδιάφορη την Αθήνα. Τα σχόλια του προέδρου του Eurogroup Ζαν Κλοντ Γιούνκερ και του επιτρόπου για την Οικονομία Όλι Ρεν μπορεί να είναι θετικά για την πορεία εφαρμογής του προγράμματος και τη μείωση του ελλείμματος, τα σχέδια ελεγχόμενης πτώχευσης και αναδιάρθρωσης που εξετάζει η Γερμανία όμως είναι σαφές ότι ετοιμάζονται με το βλέμμα στραμμένο πρωτίστως στην Ελλάδα. Ορισμένοι –και υπουργών συμπεριλαμβανομένων– προσπαθούν ήδη να μαντέψουν το χρόνο ενδεχόμενων εξελίξεων…