Του ΑΛΕΞΗ Π. ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ*

Το προσεχές Συνέδριο της ΓΣΕΕ το Μάρτιο πρέπει να δώσει ευκρινή δείγματα γραφής, με γενναία αυτοκριτική και ενωτική διάθεση.

Oι απεργίες της 10ης (ΑΔΕΔΥ, ΠΑΜΕ) και 24ης (ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ, ΠΑΜΕ) Φεβρουαρίου 2010 είχαν επιτυχία. Κινητοποίησαν περισσότερο κόσμο της εργασίας εν σχέσει με το πρόσφατο παρελθόν. Ανέδειξαν τα προβλήματα των μισθωτών, των συνταξιούχων και των ανέργων και έθεσαν την περίφημη «κόκκινη γραμμή» της μη περαιτέρω αποδόμησης του Κοινωνικού Κράτους.

Μεγαλύτερη βεβαίως συμμετοχή στις απεργιακές κινητοποιήσεις και συγκεντρώσεις είχαν οι δυνάμεις της κοινοβουλευτικής και εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, κυρίως του ΚΚΕ (ΠΑΜΕ), που κατά τα τελευταία χρόνια έχει δείξει μεγαλύτερη συνέπεια και καθαρότητα στη στήριξη των εργασιακών και συνταξιοδοτικών αιτημάτων, γεγονός που έχει ενοχλήσει ορισμένους κύκλους. Η κάθοδος των μελών και οπαδών του ΠΑΣΟΚ ήταν όντως περιορισμένη, γεγονός ευεξήγητο από την −επενεργούσα ανασταλτικά ακόμη− ατμόσφαιρα της εκλογικής του νίκης, αλλά και της αμηχανίας από την ολική αναστροφή της πολιτικής που αναγκάζεται εκ των πραγμάτων να επιχειρήσει. Σ’ αυτούς άλλωστε εντοπίζεται, από τις δημοσκοπικές έρευνες της γενικότητας, η μεγαλύτερη ανοχή και «στήριξη» των πιθανολογούμενων μέτρων, των οποίων βέβαια η τελική αποσαφήνιση θα φέρει τον κάθε πολίτη χωριστά αντιμέτωπο με τους νέους δυσμενέστερους όρους διεξαγωγής της ζωής του.

Λαϊκά εισοδήματα

Γιατί είναι αλήθεια −και ανεξαρτήτως του βαθμού ετερονομίας της διαφαινόμενης πολιτικής− πως δεν έχει υπάρξει μεγαλύτερη επίθεση στα λαϊκά εισοδήματα από την πτώση της Δικτατορίας και εντεύθεν. Και μπορεί η «ρητορεία του τρόμου» (ειλικρινής ή υπερβολική) να μιλά για την προέχουσα «σωτηρία τής πατρίδας» εντός του ασφυκτικού νεοφιλελεύθερου και μονεταριστικού μονόδρομου, στον οποίο έχει οδηγήσει η εκτροπή της ευρωπαϊκής ιδέας, υπάρχουν όμως και άλλες εναλλακτικές θεάσεις, που δεν ανιχνεύουν ούτε χαραμάδα φωτός σ’ αυτό το σκοτεινό και αντικοινωνικό τούνελ όχι μόνο για το άμεσο, αλλά και για το απώτερο μέλλον. Γι’ αυτούς, τούτες οι μεγάλες και πρωτόγνωρες λαϊκές θυσίες δεν γίνονται χάριν μιας μεγαλύτερης εθνικής και κοινωνικής αυτονομίας και ορατής ευημερίας, αλλά υπέρ της δυναμικής του ευρώ και της ευστάθειας της ΟΝΕ, η δομή και λειτουργία των οποίων είναι υπέρ των ισχυρών οικονομιών. Το παράδειγμα του Ασφαλιστικού, που ήδη βρίσκεται επί της προκρούστειας κλίνης, είναι εύγλωττο: Οι δομικές επιδεινώσεις και οι ακρωτηριασμοί που ετοιμάζονται δεν αναγγέλλονται ως μέτρα προσωρινού χαρακτήρα −για να διέλθουμε, δηλαδή, την περίοδο της κρίσης και της δημοσιονομικής στενότητας−, αλλά ως μόνιμες και διαρκείς μεταβολές.

Ιστορικές ανατροπές

Επομένως, πρόκειται περί ανατροπών πολλών, μεγάλων, ιστορικών και κοινωνικών κατακτήσεων του λαού μας. Ακυρώνονται τα αποτελέσματα της κοινωνικής και ταξικής πάλης πολλών δεκαετιών. Ίσως γι’ αυτό πολλοί αυτόνομοι αναλυτές προσέγγισαν το ζήτημα των κινητοποιήσεων με μια συγκρατημένη μελαγχολία, γράφοντας ότι οι κινητοποιήσεις δεν ήταν ανάλογες των επαπειλούμενων επιδεινώσεων. Και ότι η ουσιαστική συναίνεση της ΝΔ και του ΛΑΟΣ σ’ αυτές προσδιορίζει το περιεχόμενο αυτού του περίεργου μετανεωτερικού «πατριωτισμού», που οδηγεί στην αδράνεια των μαζών. Από τον αβαθή και επιφανειακό πατριωτισμό των υπερφίαλων και εμπορευματοποιημένων Ολυμπιακών Αγώνων, το κόστος των οποίων −μια επινοημένη εθνική αξιοπρέπεια− δεν επιτρέπει να αναφερθεί ως στοιχείο του χρέους, περάσαμε στο νέο, «δημοσιονομικό» πατριωτισμό, τα στοιχεία του οποίου καθορίζουν για λογαριασμό μας η νεοσυντηρητική τεχνοδομή της ευρωπαϊκής απόκλισης, ο Όλι Ρεν, η Μέρκελ, ο Τρισέ και ο Μπαρόζο… Που, βαφτίζοντας την ήπια κριτική του ευρωβουλευτή κ. Λαμπρινίδη ως «ύβρη» (όπως έγραψαν σοβαροί παρατηρητές), αρνήθηκε να τον δεχτεί ως επίτροπο της Ελλάδας!

Η Αριστερά, πάντως, ερμηνεύει αυτή την αναντιστοιχία δραστικότητας μέτρων και αντιδράσεων με μιαν ελπιδοφόρα ευελιξία. Γι’ αυτή οι κινητοποιήσεις ήσαν μαζικές, παρότι τα μέτρα δεν έχουν ψηφιστεί ακόμη, πολύ δε περισσότερο δεν έχουν εφαρμοστεί στον καθένα μας χωριστά, για να έχει η επιδείνωση «πρόσωπο». Μολονότι η προϊούσα αποϊδεολογικοποίηση της ζωής έχει αποστερήσει από τους πολίτες (κυρίως από τους νέους) τα μέσα μιας ολιστικής ερμηνείας του κόσμου, η απτή αδυναμία αναπαραγωγής του καταναλωτικού προτύπου μπορεί να οδηγήσει σε δυναμικότερες κινητοποιήσεις, κάτι που έχει δείξει ότι φοβάται η ευρωπαϊκή τεχνοδομή του δημοκρατικού ελλείμματος.

Αιφνιδιάστηκαν οι συνδικαλιστές

Εν πάση περιπτώσει, η ένταση της κρίσης αιφνιδίασε τις συνδικαλιστικές γραφειοκρατίες. Το ίδιο συνέβη και με τις συνεταιριστικές δομές προ διμήνου, όταν δεν αντελήφθησαν τις επερχόμενες αγροτικές κινητοποιήσεις. Έτσι, οι αυτόνομες αγροτικές συλλογικότητες τις ξεπέρασαν και έγιναν εκ των πραγμάτων οι αποκλειστικοί συνομιλητές της κυβέρνησης. Οι γραφειοκρατίες −στην πλειονότητά τους φίλα προσκείμενες στην κυβέρνηση− διατελούσαν περισσότερο σε εξουσιαστική αναμονή παρά σε αγωνιστική ετοιμότητα. Έχουν από ετών, άλλωστε, μεταβληθεί σε πρόθυμες δεξαμενές στελεχών των κομμάτων εξουσίας, από τις οποίες αντλούνται προβεβλημένα πρόσωπα για τα ψηφοδέλτια (εθνικά και ευρωπαϊκά), καθώς και για τη στελέχωση της κυβέρνησης. Η συμμετοχή στις απεργιακές κινητοποιήσεις και στον κοινωνικό διάλογο για το Ασφαλιστικό, καίτοι ήταν εξ αρχής προδιαγεγραμμένης κατεύθυνσης, είναι ενδεικτική αυτής της εφεκτικής στάσης. Η Αριστερά ήταν εξ αρχής απούσα. Η ΑΔΕΔΥ ήταν απαρχής αρνητική και υποψιασμένη και κρατά μέχρι σήμερα ουσιαστικές επιφυλάξεις για τα προωθούμενα κυβερνητικά μέτρα. Ο διάλογος, ως εκ τούτου, με τους εργοδότες μόνον ως παρωδία είναι δυνατόν να προσληφθεί.

Το ζήτημα είναι σοβαρό, βεβαίως, για να εξαντλείται απλώς σε μιαν αδιέξοδη μεθοδολογία διαλόγου. Πάνω απ’ όλα είναι η σύλληψη της υπόκωφης βοής του επερχόμενου κοινωνικού ολοκαυτώματος. Αλλά όταν ακούγονται από τα χείλη κορυφαίων συνδικαλιστικών στελεχών φράσεις όπως «να μην πριονίζουμε το κλαδί που καθόμαστε, δηλαδή την ΟΝΕ…», τέτοια σύλληψη είναι αδύνατη. Αν η σταθερότητα της ΟΝΕ είναι να γίνει υπόθεση της Εργατικής Τάξης, τότε δεν θα μείνει ζωτικός χώρος για τους τραπεζίτες! Με αυτή την αντίληψη δεν ήταν δυνατή καμία ωφέλιμη, θεωρητική ή πρακτική, προετοιμασία για την αντιμετώπιση της κρίσης. Και ασφαλώς δεν ήταν δυνατό να αναληφθεί ούτε μία ιδεολογική πρωτοβουλία ούτε να οργανωθεί μια διάσκεψη που θα επεξεργαζόταν εναλλακτικό πρόγραμμα ούτε ήταν δυνατό να γίνει η πρόσφορη διάταξη των δυνάμεων, οι περισσότερες άλλωστε των οποίων αδρανούν.

Στις περιόδους της Σοσιαλδημοκρατικής Συναίνεσης, τα πράγματα ήσαν διαφορετικά. Ακόμη και ανεπαίσθητες αλλαγές στα εργασιακά και ασφαλιστικά ζητήματα προξενούσαν μεγάλες κοινωνικές αναταραχές. Σήμερα οι συνδικαλιστικοί ηγέτες δεν προϊδέασαν καν τον κόσμο της εργασίας για το τσουνάμι που ερχόταν. Ήταν και αυτή μία από τις δυσάρεστες διαπιστώσεις μας όταν, στις αρχές του 2008, καλέσαμε μαζί με τον εκδοτικό οίκο Λιβάνη τα κορυφαία στελέχη του Συνδικαλιστικού Κινήματος στην παρουσίαση του βιβλίου μας Το Τέλος του Κοινωνικού Κράτους; Αριστερά και Συνδικάτα μπροστά στην Απορρύθμιση, προειδοποιώντας τα για την αναμενόμενη εργασιακή και ασφαλιστική απορρύθμιση. Δεν είναι τυχαίο που δεν συναντήσαμε ουσιαστική ανταπόκριση. Η συμπεριφορά τους ήταν προ-εξουσιαστική. Οι μόνοι που συμμερίστηκαν τις ανησυχίες μας ήσαν ο πρόεδρος της ΑΔΕΔΥ Σπύρος Παπασπύρος μαζί με άλλα εγρήγορα μέλη της διοίκησής της και ορισμένα γνωστά στελέχη και διανοούμενους της κοινοβουλευτικής και εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς (κυρίως του ΝΑΡ), τα οποία ευχαριστούμε για τη συγγένεια των αναλύσεων.

Η χρηματοπιστωτική κρίση, ως κρίση της υπερέχουσας και αυτονομημένης υπερδομής της εικονικής οικονομίας, η τραγική εσωτερίκευση πλέον των συνεπειών της στον εθνικό μας μικρόκοσμο, η διάψευση των φρούδων ελπίδων της κοινοτικής αλληλεγγύης, η πρωτοφανούς βιαιότητας επίθεση της τεχνοδομής της ΕΕ σε ένα ισότιμο κράτος-μέλος, καθώς και το κυνηγητό των αδίστακτων αγορών και των υποτιμητικών κρίσεων πολλών ευρωπαϊκών και υπερεθνικών νεοφιλελεύθερων οργανισμών, έπιασαν κυριολεκτικά «στον ύπνο» τους υποτιθέμενους άγρυπνους φρουρούς της ταξικής συνείδησης. Χωρίς πρόγραμμα εξόδου από την κρίση, χωρίς νέο οργανωτικό όραμα, χωρίς την απαραίτητη όσο ποτέ άλλοτε αυτόνομη ιδεολογικο-πολιτική παρουσία, επωμίζονται και αυτοί την ίδια ευθύνη με τους πολιτικούς τής διαρκούς αβελτηρίας και της αλλοτρίωσης.

Γενναία αυτοκριτική

Στις δύσκολες αυτές ώρες, κατά τις οποίες ανακοινώνεται η αναγκαστική πορεία ενός περήφανου, εργατικού, αλλά και πτοημένου λαού προς τον «κρανίου τόπον», δηλαδή ανακοινώνονται τα σκληρά και μόνιμα μέτρα της οικονομικής και κοινωνικής επιδείνωσης, προέχει η επανενοποίηση του Εργατικού Κινήματος. Το προσεχές Συνέδριο της ΓΣΕΕ το Μάρτιο πρέπει να δώσει ευκρινή δείγματα γραφής, με γενναία αυτοκριτική και ενωτική διάθεση. Και το Συνέδριο της ΑΔΕΔΥ το Δεκέμβριο του 2010, με στελέχη που διαθέτουν μόρφωση και διαλεκτική σκέψη (και επομένως έχουν δυνατότητα μεγαλύτερου αυτόνομου προσδιορισμού), πρέπει να εκπονήσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αναβάθμισης του Δημόσιου Τομέα και της διαχείρισης των κοινών αγαθών, ως εναλλακτική πρόταση έναντι της νεοφιλελεύθερης κατάπτωσης και της επιχείρησης «ιδιωτικοποίησης του κόσμου». Δεν είναι επιτρεπτές πλέον οι κομματικές και κυβερνητικές παρεμβάσεις. Ζητούνται νέα αυτοδύναμη νομιμοποίηση, νέες θέσεις, νέα προγράμματα, νέες ηγεσίες, που θα επεκτείνουν τη συνδικαλιστική επιρροή στα στερούμενα εκπροσώπησης στρώματα της ενεργού, ανενεργού και απόμαχης εργασίας. Απαιτείται μια νέα οραματική έμπνευση και αξιοπιστία.

Από αυτά τα συνέδρια πρέπει να προκύψει ένας νέος ορισμός της κοινωνικής υπευθυνότητας, της πατριωτικής δράσης και −γιατί όχι; − της ευρωπαϊκής ταυτότητας, την οποία η αλλοτριωμένη και μίζερη παραφιλολογία των Βρυξελλήνων έχει παντελώς ξεθωριάσει. Η Ευρώπη ή θα είναι ο κοινωνικός μεγαχώρος της Αλληλεγγύης και των Δημοσίων Αγαθών ή δεν θα υπάρξει. Για πρώτη φορά το αίτημα της Ευρώπης των Λαών αποκτά τόσο επείγουσα αναγκαιότητα και για πρώτη φορά η κατασκευασμένη και ιδιοτελής ΟΝΕ του Συμφώνου Σταθερότητας εκδηλώνει με τόση ενάργεια και σκληρότητα την αντιλαϊκή της φύση. Όταν οι συστημικοί διανοούμενοι και τα κόμματα εξουσίας σιωπούν αισχυντηλά και υπακούουν στις νεοφιλελεύθερες αγκυλώσεις, κάποιοι πρέπει να σηκώσουν το κεφάλι της αξιοπρέπειας. Και αυτοί δεν είναι άλλοι από τους μαχόμενους συνδικαλιστές. Αυτή η νέα νομιμοποίηση του Συνδικαλιστικού Κινήματος δεν μπορεί παρά να συζητά και να σέβεται την Αριστερά και τους αγώνες της. Και παρά τις εύλογες και αναμενόμενες διαφορές μεταξύ των συνδικαλιστικών παρατάξεων, θα δρα, από κοινού μ’ αυτή, τουλάχιστον για την αποτροπή της καταιγιστικής πλημμυρίδας των επιθέσεων του πληγωμένου νεοφιλελεύθερου θηρίου. Ως εκ τούτου, απαιτείται ενότητα και αποτροπή. Ιδού το νέο διακύβευμα του Συνδικαλιστικού Κινήματος.

* Ο καθηγητής Αλέξης Π. Μητρόπουλος (a-mitrop@otenet.gr) είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ και πρόεδρος της Ένωσης για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους (ΕΥΠΕΚΚ).