ΤΟΥ AΚΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗ

Οι εγγυήσεις από τις χώρες της Ευρωζώνης

Το σχέδιο εγγυήσεων για το δανεισμό συζήτησε ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου με τον επίτροπο κ. Όλι Ρεν και την καγκελάριο της Γερμανίας κυρία Άνγκελα Μέρκελ.

Ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου βρισκόταν σε συνεχείς διαπραγματεύσεις το τελευταίο διάστημα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, προκειμένου να διασφαλίσει ότι η Ελλάδα θα μπορεί να δανειστεί ένα σημαντικό ποσό κεφαλαίων με λογικά επιτόκια. Αυτό που ουσιαστικά ζήτησε ο κ. Παπανδρέου ήταν ένα σχέδιο εγγυήσεων από τις χώρες της Ευρωζώνης –κυρίως τη Γερμανία και τη Γαλλία–, ώστε να μειωθεί το επιτόκιο για τα ελληνικά ομόλογα, το οποίο διαμορφώθηκε τον τελευταίο μήνα κοντά στο 7%, που είναι υπερβολικό και αποτέλεσμα εν μέρει και των κερδοσκοπικών παιχνιδιών. Ένα λογικό κόστος δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μην υπονομευτεί από την αρχή η προσπάθεια μείωσης του δημοσιονομικού ελλείμματος από το 12,7% του ΑΕΠ το 2009 στο 8,7% φέτος και στο 3% το 2012, όπως προβλέπει το Πρόγραμμα Σταθερότητας. Το σχέδιο εγγυήσεων για το δανεισμό, που συζήτησε ο πρωθυπουργός με τον επίτροπο κ. Όλι Ρεν και την καγκελάριο της Γερμανίας κυρία Άνγκελα Μέρκελ ως αντάλλαγμα για τη λήψη των πρόσθετων επώδυνων μέτρων μείωσης του ελλείμματος, που συρρικνώνουν το εισόδημα των εργαζομένων και οδηγούν την οικονομία σε μεγαλύτερη ύφεση, φαίνεται ότι συμφωνήθηκε. Και αυτό που μένει πλέον είναι να ενεργοποιηθεί, αν οι αγορές δεν μειώσουν τις απαιτήσεις τους όσον αφορά το επιτόκιο στην επικείμενη έκδοση ομολόγων από τον Οργανισμό Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ). Οι εγγυήσεις αφορούν, σύμφωνα με τις πληροφορίες από διαφορετικές πηγές, στην κάλυψη από τις χώρες της Ευρωζώνης προς κρατικές και ιδιωτικές τράπεζές τους να προχωρήσουν στην αγορά ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου ύψους έως 25 δις ευρώ. Το επιτόκιο, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, θα περιοριστεί κοντά στο 5% για τα 10ετή ομόλογα, δηλαδή δύο μονάδες χαμηλότερα από αυτό που ζητούν οι αγορές.

Λογικό το επιτόκιο των εγγυήσεων

Το επιτόκιο αυτό θεωρείται ένα λογικό επιτόκιο, αν και θα έχει ένα «καπέλο» περίπου 1,5 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με την απόδοση του 10ετούς γερμανικού ομολόγου, και θα είναι υψηλότερο σε σχέση με το μέσο όρο της Ευρωζώνης. Ωστόσο, αυτό είναι φυσιολογικό από τη στιγμή που δεν υπάρχει η έκδοση ευρωομολόγων και η κάθε χώρα της Ευρωζώνης έχει διαφορετικό επιτόκιο δανεισμού με βάση το λεγόμενο πιστωτικό κίνδυνο. Αν δεν είναι συμφέρων άμεσα ο δανεισμός από τις αγορές –κάτι που θα φανεί από τα επιτόκια που θα διαμορφωθούν στη δευτερογενή αγορά μετά την ανακοίνωση των μέτρων–, θα ενεργοποιηθεί η συμφωνία με τις εγγυήσεις.

Αυτό που ουσιαστικά ζήτησε ο κ. Παπανδρέου ήταν ένα σχέδιο εγγυήσεων από τις χώρες της Ευρωζώνης –κυρίως τη Γερμανία και τη Γαλλία–, ώστε να μειωθεί το επιτόκιο για τα ελληνικά ομόλογα.

Με το ποσό των 25 δις ευρώ είναι δυνατό να καλυφθούν οι δανειακές ανάγκες του Ελληνικού Δημοσίου για το τρίμηνο Μαρτίου – Μαΐου, για την αναχρηματοδότηση χρέους που λήγει και την κάλυψη τρεχόντων ελλειμμάτων του. Στο διάστημα αυτό, η κυβέρνηση θα πρέπει να παρουσιάσει ουσιαστικά αποτελέσματα όσον αφορά στη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος. Με δεδομένο ότι τα μέτρα που ανακοίνωσε «δαγκώνουν» και εφόσον υλοποιηθεί με προσοχή και συνέπεια το Πρόγραμμα Σταθερότητας, είναι πιθανό το ενδεχόμενο να υπάρξει σημαντική μείωση του ελλείμματος τους επόμενους μήνες. Αν πράγματι αυτό συμβεί και υπάρξει και η θετική έκθεση προόδου από τις Βρυξέλλες, τότε θα δοθεί ένα ισχυρό μήνυμα στις αγορές ότι το Πρόγραμμα Σταθερότητας είναι υλοποιήσιμο. Στην περίπτωση αυτή, είναι ένα πιθανό ενδεχόμενο ότι θα υποχωρήσουν οι πιέσεις από τις διεθνείς αγορές, ώστε ο ΟΔΔΗΧ να μπορεί να δανειστεί από τις αγορές με λογικά επιτόκια για να καλύψει μετά το καλοκαίρι τις ανάγκες του Δημοσίου, που υπολογίζονται σε επιπλέον 25 δις ευρώ έως το τέλος του χρόνου.

Θεωρητικά, μόνο και μόνο με την ανακοίνωση των επώδυνων μέτρων από την κυβέρνηση, θα ήταν δυνατό να μειωθούν θεαματικά οι πιέσεις στη δευτερογενή αγορά των ελληνικών ομολόγων, δηλαδή στις αγορές και πωλήσεις τίτλων που έχουν εκδοθεί σε προγενέστερο χρόνο. Όμως, τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην Τράπεζα της Ελλάδος δεν εκτιμούν ότι αυτό είναι πολύ πιθανό να συμβεί, λόγω των θέσεων που έχουν πάρει οι κερδοσκόποι, τις οποίες δεν θα εγκαταλείψουν αμαχητί – και της επί τρεις μήνες αρνητικής δημοσιότητας της Ελλάδας, με τη μέχρι υπερβολής διεκτραγώδηση των προβλημάτων της από τον διεθνή Τύπο, που έχει σπείρει το φόβο στους σοβαρούς ξένους επενδυτές (όπως τα συνταξιοδοτικά ταμεία και τα αμοιβαία κεφάλαια). Σε έρευνα της αμερικανικής εφημερίδας Wall Street Journal, ορισμένοι διαχειριστές επενδυτικών ταμείων στην Αμερική είπαν ότι δεν είναι διατεθειμένοι να αγοράσουν καθόλου τα ελληνικά ομόλογα, ενώ άλλοι δήλωσαν ότι το σκέφτονται αλλά μόνο αν πάρουν ως αντάλλαγμα υψηλά επιτόκια.

Τα εμπόδια για το Πρόγραμμα Σταθερότητας

Οικονομολόγοι, όπως ο Κένεθ Ρογκόφ, θεωρούν ότι τελικά η Ελλάδα θα χρειαστεί να προσφύγει στο ΔΝΤ.

Υπάρχουν, όμως, εμπόδια στο δρόμο της υλοποίησης του Προγράμματος Σταθερότητας. Πρώτον, είναι περίεργο ότι ο διεθνής οίκος Standard & Poor’s έσπευσε, πριν ακόμη ανακοινωθούν τα νέα μέτρα, να προαναγγείλει ως πιθανή περαιτέρω υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας μας και μάλιστα έως και δύο βαθμίδες μέσα στον επόμενο μήνα. Δεύτερον, είναι οι συνεχείς δηλώσεις και τα δημοσιεύματα στο εξωτερικό, τα οποία σχετίζονται ασφαλώς σε κάποιο βαθμό και με την κερδοσκοπία εις βάρος της Ελλάδας. Οι δύο αυτοί παράγοντες μπορεί να δημιουργήσουν καταστάσεις αυτοτροφοδοτούμενων προσδοκιών. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό η Ευρωζώνη να στηρίξει καθαρά και χωρίς μισόλογα την Ελλάδα, ώστε να δημιουργήσει ένα μεγάλο ανάχωμα στις παραπάνω ανομολόγητες επιδιώξεις. Εάν η Ελλάδα εφαρμόσει με επιτυχία τα μέτρα που ανακοίνωσε και το έλλειμμα μειωθεί, αλλά συνεχιστεί η αμφισβήτηση από τις αγορές, η Ευρωζώνη θα βρεθεί μπροστά στην ανάγκη να εξετάσει πρόσθετες εγγυήσεις για την αγορά ελληνικών ομολόγων. Είναι δεδομένο ότι στο εξωτερικό έχει σχηματιστεί μια μεγάλη ομάδα που θεωρεί ότι η Ελλάδα μπορεί να μειώσει το έλλειμμα και το χρέος της, ενώ από την άλλη πλευρά υπάρχουν κάποιοι –που δεν είναι αναγκαστικά μόνο κερδοσκόποι– οι οποίοι θεωρούν ότι τελικά η Ελλάδα θα προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο που διαθέτει περισσότερους χρηματοδοτικούς πόρους ή ακόμη και ότι θα ζητήσει την αναδιάρθρωση του χρέους της. Ο διεθνής οίκος Fitch τόνισε την περασμένη εβδομάδα ότι θεωρεί εφικτό το Πρόγραμμα Σταθερότητας της χώρας μας και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Από την άλλη πλευρά, οικονομολόγοι, όπως ο Κένεθ Ρογκόφ, θεωρούν ότι τελικά η Ελλάδα θα χρειαστεί να προσφύγει στο ΔΝΤ. Όσοι διατυπώνουν την άποψη για προσφυγή στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τη βασίζουν κυρίως στην εκτίμησή τους ότι η ύφεση στην ελληνική οικονομία θα είναι πολύ μεγαλύτερη από το 2% που περιμένει για φέτος η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με αποτέλεσμα να χρειαστούν και νέα μέτρα περιορισμού των εισοδημάτων των εργαζομένων φέτος και κυρίως το 2011. Σχετικά ενδεχόμενα ανακοίνωσε πρόσφατα η γνωστή μας, από την κερδοσκοπία με τα ελληνικά swaps, Goldman Sachs. Κατά την ίδια άποψη, η συνεχής προσφυγή σε μέτρα για τον περιορισμό των εισοδημάτων θα δημιουργήσει κόπωση στους πολίτες και κοινωνικές αναστατώσεις, ενώ θα βαθαίνει ταυτόχρονα την ύφεση. Επομένως, είναι απαραίτητο να υπάρξουν επιτέλους οι αναπτυξιακές πολιτικές που θα μας βοηθήσουν να αποφύγουμε μια δραματική ύφεση.