του Κώστα Βεργόπουλου

Με τις τελευταίες εξελίξεις της οικονομικής κρίσης στη χώρα μας και στο εξωτερικό, μήπως άραγε θα πρέπει να δεχτούμε την υπόθεση ότι τελικά το κεφάλαιο τρέφεται με αίμα και ανθρώπινη σάρκα; Η βρετανική εφημερίδα Independent υπογραμμίζει ότι οι αγγλοσαξονικές τράπεζες δεν διστάζουν να δαγκώνουν το χέρι του κράτους που τις ταΐζει με χρήμα των φορολογουμένων. Ομοίως, η ίδια εφημερίδα παρομοιάζει τα διεθνή κερδοσκοπικά ταμεία, τα διαβόητα hedge funds, με «σαρκοβόρες ύαινες», που χρησιμοποιούν ως πυξίδα και προσελκύονται από την οσμή του αίματος. Άλλωστε και ο Αμερικανός νομπελίστας Πωλ Κρούγκμαν επισημαίνει ότι η «οσμή του αίματος» αποτελεί σήμερα την κινητήρια δύναμη των χρηματιστηρίων, όπως ωμά και απροσχημάτιστα ομολογείται από τους ίδιους τους κύκλους της Wall Street.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρόεδρος Ομπάμα δαπάνησε ήδη 600 δις δολάρια, πράγμα για το οποίο σφόδρα ενοχοποιείται από τη ρεπουμπλικανική αντιπολίτευση, αλλά και από ορθόδοξους οικονομολόγους, όπως ο Ρόμπερτ Μπάρο από το Χάρβαρντ. Το επιχείρημά τους συνοψίζεται στο ότι οι δημόσιες δαπάνες αυξάνουν το έλλειμμα και ότι συνεπώς το σημερινό έλλειμμα συνεπάγεται αύξηση της φορολογίας αύριο. Όμως, παρασιωπάται ότι χάρη στις ελλειμματικές δημόσιες δαπάνες δημιουργήθηκαν ή διασώθηκαν 1,3 εκατομμύριο θέσεις εργασίας το 2009, ότι ο αριθμός αυτός θα ανέλθει σε 1,9 εκατομμύριο το 2010 και σε 700 χιλιάδες το 2011. Δηλαδή 3,9 εκατομμύρια θέσεις εργασίας σε μία τριετία. Όμως, το συντηρητικό σύνδρομο έχει μπλοκάρει την πολιτική του προέδρου, ώστε αυτή να παραμένει ανολοκλήρωτη και τελικά να καθυστερεί η ανάκαμψη. Παρ’ όλα αυτά, οι επιπτώσεις είναι ήδη θετικές: η ανεργία έπαψε να αυξάνεται και η απασχόληση αρχίζει να επανακάμπτει. Εντούτοις, η ολιγαρχία του χρήματος, του κερδοσκοπικού κεφαλαίου, των χρηματιστηρίων και των τραπεζών, με πρόσχημα την ανάγκη περιορισμού των δημόσιων ελλειμμάτων, αντιτίθενται με πείσμα τόσο στην προοπτική της ανάκαμψης, όσο και σε εκείνη της καταπολέμησης της ανεργίας. Ενοχλούνται με τα ελλείμματα, αλλ’ ακόμη περισσότερο με τα θετικά αποτελέσματά τους.

Ο Τζέιμς Γκαλμπρέιθ, γιος του Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ, εξηγεί ότι το σημερινό έλλειμμα δεν συνεπάγεται διόλου αύξηση της φορολογίας αύριο. Το έλλειμμα ισοδυναμεί βεβαίως με δάνειο από το μέλλον, αλλά μπορεί να αποπληρωθεί σε 5 ή 10 χρόνια ή και αργότερα, όταν η οικονομία θα έχει ανακάμψει και η αποπληρωμή θα έχει αποβεί ευκολότερη. Η εμμονή στη συρρίκνωση των ελλειμμάτων σήμερα, ενώ η οικονομία παραμένει προσκολλημένη στην ύφεση, αποκαλύπτει πλέον ότι για τη συντηρητική πλευρά στόχος δεν είναι η καταπολέμηση, αλλά η επέκταση της ανεργίας, ώστε να αποδυναμωθεί πλήρως η διαπραγματευτική ισχύς του κόσμου της εργασίας. Επίσης, όταν το κράτος, με δημόσιο χρήμα, παρεμβαίνει στην αγορά εργασίας, διασώζοντας θέσεις εργασίας ή δημιουργώντας νέες θέσεις, τότε αυτό εισπράττεται από τη συντηρητική πλευρά ως ανταγωνιστική πολιτική έναντι του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας, πράγμα που πιέζει προς τα επάνω την τιμή του εργασιακού κόστους, αντί να την πιέζει προς τα κάτω. Αντιθέτως, με τα επιδιωκόμενα λουτρά αίματος και με τις ανθρωποθυσίες μεγάλης εκτάσεως, προεξοφλείται η ολοσχερής καθυπόταξη του ταξικού αντιπάλου στο οικονομικό πεδίο και η πλήρης ασυδοσία του κεφαλαίου στη μελλοντική αναδιάρθρωση της οικονομίας και της κοινωνίας. Εάν πράγματι αυτή η εξήγηση ευσταθεί, τότε το συμπέρασμα θα είναι οπωσδήποτε ανησυχητικό. Ο καπιταλισμός έχει πλέον σταματήσει να κερδίζει από την αύξηση της παραγωγής και της παραγωγικότητας και στο εξής επιδίδεται στον τζόγο και στα στοιχήματα, με επίμαχο διακύβευμα την ίδια τη διάσωση και διαιώνισή του. «Είτε μου προσφέρετε στο χέρι τα δισεκατομμύρια που δεν μπορώ να βγάλω από αλλού, με αυτονόητα εκατομμύρια θυμάτων, είτε πεθαίνω». Εξαντλήθηκαν πλέον τα θετικά, αλλ’ ουτοπικά οράματα της νέας οικονομίας, της μελλοντικής ευημερίας, της μεταβιομηχανικής κοινωνίας, της παγκοσμιοποίησης, της οικονομίας των υπηρεσιών, που μέχρι σήμερα κινητοποιούσαν την οικονομία. Αντ’ αυτών, μεγάλα τμήματα της κοινωνίας καλούνται στο εξής να επιλέξουν την ημερομηνία και τον τρόπο αφανισμού τους: σήμερα και οικειοθελώς ή αύριο και καταναγκαστικά; Το εκβιαστικό δίλημμα δεν είναι καινούριο, αλλ’ εμφανίζεται σε κάθε μείζονα κρίση, όπως το 1930. Όμως, υπάρχει πάντα κάποιο περιθώριο συμβιβασμού, εάν όχι ταξικού, τουλάχιστον μεταξύ των βραχυπρόθεσμων και αυτοκαταστροφικών συμφερόντων του κεφαλαίου και των μακροπρόθεσμων συμφερόντων του συστήματός του.