του Μενέλαου Γκίβαλου*

Σήμερα ο πρωθυπουργός αναθέτει στην πράξη στα ευρωπαϊκά ή και διεθνή κέντρα αποφάσεων τη λήψη των αποφάσεων που αφορούν την οικονομική πορεία αλλά και την «πορεία ζωής» της ελληνικής κοινωνίας.

Πολλοί, εδώ και πολλά χρόνια, ευαγγελίστηκαν το «τέλος της Μεταπολίτευσης». Ήλπιζαν και επιθυμούσαν τη ριζική αναδιοργάνωση του πολιτικού μας συστήματος και των κομμάτων, την αυτονομία των πολιτικών προσώπων και των κομμάτων από τα ιδιοτελή συμφέροντα, την αυθεντική έκφραση των κοινωνικών συμφερόντων. Όμως όλα αυτά αποδεικνύονται «όνειρο απατηλό».

Στις περιόδους κρίσης, ο πολιτικός χρόνος επιταχύνεται. Μέσα σε ελάχιστους μήνες η πολιτική ιστορία της χώρας παίρνει μια αποφασιστική στροφή. Τα κόμματα και οι πολιτικοί όχι μόνο δεν πορεύονται σε μια πορεία αναδιοργάνωσης, αλλά τελικώς αποσύρονται από το επίπεδο τόσο της κεντρικής εξουσίας, όσο και των στρατηγικής σημασίας αποφάσεων, περιορίζονται σ’ έναν υπάλληλο, διαχειριστικό ρόλο.

Αυτή η ιστορική παραίτηση, βεβαίως, δεν συντελείται «στιγμιαία». Πρόκειται για μια ιστορική διαδρομή, στη διάρκεια της οποίας συσσωρεύτηκαν οξύτατες αντιφάσεις και απαξιώθηκαν σταδιακά πολιτικοί θεσμοί και ιδεολογικές αρχές. Είναι φανερό ότι, τουλάχιστον από το 2000, η χώρα δεν κυβερνάται. Δεν υπάρχει κέντρο αποφάσεων ούτε στρατηγικοί στόχοι για τη χώρα.

Το «σύνθημα» το έδωσε ο Κώστας Καραμανλής που αποχώρησε, κυριολεκτικά, από την εξουσία, υποδηλώνοντας στην ουσία ότι δεν μπορεί να κυβερνήσει τη χώρα. Σήμερα ο πρωθυπουργός αναθέτει στην πράξη στα ευρωπαϊκά ή και διεθνή κέντρα αποφάσεων τη λήψη των αποφάσεων που αφορούν την οικονομική πορεία αλλά και την «πορεία ζωής» της ελληνικής κοινωνίας. Δεν πρόκειται για την απλή εποπτεία της οικονομικής διαχείρισης, δεν πρόκειται για την αναδιοργάνωση κάποιων οικονομικών ή κρατικών θεσμών. Αυτά, άλλωστε, θα μπορούσε να τα χειριστεί το πολιτικό σύστημα της χώρας.

Η χώρα οδηγείται σε μια άτυπη αλλά ουσιαστική ευρωπαϊκή «κατοχή». Η «ποινή» για τη σπατάλη, τα δανεικά, τα ελλείμματα θα πρέπει να εφαρμοστεί με αφαίρεση τμήματος του «πολιτικού κεφαλαίου» της χώρας μας. Οι Έλληνες θα πρέπει να τιμωρηθούν με αφαίρεση τμήματος της εθνικής / πολιτικής τους εξουσίας. Η οικονομική κρίση, άλλωστε, διαμορφώνει μια νέα αρχιτεκτονική δομή στην «κατανομή» των πολιτικών εξουσιών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι οικονομικοί συσχετισμοί ισχύος που διαμορφώνονται μεταξύ των κρατών-μελών επικαθορίζουν με τη σειρά τους την πυραμίδα των πολιτικών εξουσιών και την ιεραρχική κλίμακα των κέντρων αποφάσεων. Ο ρόλος της Γερμανίας αλλά και της Γαλλίας αναδεικνύεται σήμερα ως ηγεμονικός, ενώ η Μεγάλη Βρετανία διαδραματίζει το ρόλο του «ενδιάμεσου» μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΕ.

Η μετάθεση του κέντρου αποφάσεων (οικονομικών και πολιτικών) εκτός της χώρας μετατοπίζει αντίστοιχα τους μηχανισμούς νομιμοποίησης των ελληνικών κομμάτων και τους προσανατολίζει προς τις ευρωπαϊκές «πηγές ισχύος». Στο μέλλον θα αποκτά σημασία η «γνώμη» μιας ισχυρής ευρωπαϊκής ηγεσίας (Γαλλία, Γερμανία, Αγγλία) για την «ικανότητα» και την αξιοπιστία ενός κόμματος ή ενός πολιτικού ηγέτη της χώρας μας… Ίσως σε λίγα χρόνια οι ιδεολογικοί – πολιτικοί διαχωρισμοί να απολέσουν και τον τυπικό τους χαρακτήρα και να επανέλθουμε σε διαχωρισμούς παρόμοιους με εκείνους του 19ου αιώνα μεταξύ «γαλλόφιλων», «αγγλόφιλων», «γερμανόφιλων», «αμερικανόφιλων» κομμάτων και ηγετών…

Η Γερμανία, μέσα στο διαμορφούμενο κλίμα απαξίας και πολιτικής αναξιοπιστίας της χώρας μας, προσφέρεται να παράσχει την εβδομάδα αυτή και τυπικά ένα διαβατήριο «πολιτικής νομιμοποίησης» στον Έλληνα πρωθυπουργό και στην κυβέρνησή του, ώστε να τους διασφαλίσει έναν επαρκή «πολιτικό χρόνο» παραμονής στην εξουσία, προκειμένου να εφαρμόσουν τις ακραίες μονεταριστικές συνταγές. Το επιχείρημα είναι απλό: Αν ο Έλληνας πρωθυπουργός αποφάσιζε μόνος του τα μέτρα, τότε θα έπεφτε σε λίγους μήνες. Τώρα, ως «κοινωνός» μιας αδήριτης ανάγκης, μπορεί να επικαλείται την ευθύνη των ευρωπαϊκών κέντρων αποφάσεων και να επιρρίπτει εκεί, εμμέσως, τις ευθύνες για τα σκληρά μέτρα.

Από εδώ και στο εξής τα ελληνικά κόμματα θα αναζητούν την ίδια την πηγή νομιμοποίησής τους στους ισχυρούς «εξωγενείς» πόλους αποφάσεων. Οι έννοιες της «γενικής βούλησης» του λαού, της «λαϊκής κυριαρχίας», που αποτέλεσαν παραδοσιακά θεμελιώδεις ιστορικοκοινωνικούς όρους για τη νομιμοποίηση μιας πολιτικής εξουσίας, χάνουν τη σημασία τους, αποβαίνουν δευτερεύουσες και συμπληρωματικές έναντι των εξωγενών κέντρων «νομιμοποίησης» και αποδοχής.

Η συναίνεση, η εμπιστοσύνη της κοινωνίας, τα ιδεώδη και οι στόχοι της δίνουν τη θέση τους στους οικονομικούς δείκτες νομιμοποίησης: Στο ύψος των spreads, στις τράπεζες και στις αγορές κρατικών ομολόγων, στους μακροοικονομικούς δείκτες των ελλειμμάτων… Αυτά «τα στοιχεία» θα αποτελούν στο εξής τα «πολιτικά υποκείμενα» που θα αποφασίζουν για τη διάρκεια και τη νομιμότητα της όποιας κυβερνητικής εξουσίας.

Εάν αυτή η εξέλιξη θα αποτελεί από εδώ και εμπρός το ιστορικοπολιτικό «καθεστώς» της Νέας Μεταπολίτευσης, τότε σίγουρα μοιάζει με εφιάλτη…

* Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών.