ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ

Απαιτούνται άμεσα δράσεις ανάκαμψης, προοπτικής και ελπίδας

Οι πολιτικές και τα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης έγιναν ήδη τσουνάμι. Μπορεί βέβαια να απομακρύνουν τα πιο άμεσα από τα ορατά εφιαλτικά ενδεχόμενα, δεν δίνουν όμως από μόνα τους λύση στο ελληνικό οικονομικό πρόβλημα. Αντιθέτως, μάλιστα! Μόνες οι περιοριστικές δημοσιονομικές πολιτικές επιφυλάσσουν πολλές και πολύ σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις: Αφαιρούν πόρους και οξυγόνο από τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις, την αγορά· περιορίζουν την οικονομική δραστηριότητα και επιφυλάσσουν δραματική συνέχεια στα «λουκέτα» και στις απολύσεις· απειλούν τελικά να «παγώσουν», σε ακόμη χαμηλότερους βαθμούς, την πραγματική οικονομία· να προκαλέσουν ακόμη μεγαλύτερη μείωση του Εθνικού Ακαθάριστου Προϊόντος· να βυθίσουν τη χώρα σε πιο βαθιά, αλλά και πιο παρατεταμένη ύφεση.

Σοβαροί οι κίνδυνοι μιας μονοδιάστατης πολιτικής

Το αποτέλεσμα σε μια τέτοια περίπτωση είναι προφανές: Η μεγάλη μείωση του Εθνικού Ακαθάριστου Προϊόντος –πολύ μεγαλύτερη από όση προβλέπει η κυβέρνηση– θα κάνει ακόμη δυσμενέστερη τη σχέση του με το δημόσιο χρέος. Θα διογκώσει δηλαδή ακόμη περισσότερο το μέγεθος του χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ. Έτσι, ενώ θα κάνουμε οδυνηρές οικονομίες, το χρέος όχι μόνο δεν θα μειώνεται, αλλά και θα αυξάνεται. Θα γλιτώσουμε ενδεχομένως από τα υψηλά επιτόκια και τον κίνδυνο αδυναμίας δανεισμού, αλλά θα υποκύψουμε εξαιτίας της μείωσης του Εθνικού μας Προϊόντος, εξαιτίας της βαθιάς ύφεσης στην οποία θα περιέλθει η χώρα. Θα φτάσουμε έτσι μπροστά στο ενδεχόμενο αδυναμίας πληρωμής του χρέους από έναν άλλο δρόμο.

Ταυτόχρονα όμως το «πάγωμα» της πραγματικής οικονομίας θα κάνει ακόμη πιο δύσκολο και το κλείσιμο της ψαλίδας του ελλείμματος. Θα δημιουργηθεί τελικά ένας φαύλος κύκλος δημοσιονομικής εξυγίανσης και ύφεσης, όπου η πρώτη θα κάνει πιο βαθιά τη δεύτερη και η δεύτερη ακόμη πιο δύσκολη την πρώτη. Με μια φράση: Μόνα τα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης, στεγνώνοντας την αγορά, θα υπονομεύσουν ακόμη και το σκοπό για τον οποίο λαμβάνονται.

Πέρα από όλα αυτά, είναι προφανές πως τα περιοριστικά –νεοφιλελεύθερα κατ’ ουσία– μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης οδηγούν αναπόφευκτα σε πρωτόγνωρη μείωση του βιοτικού επιπέδου, διεύρυνση της φτώχειας και δραματική έκρηξη της ανεργίας. Είναι βέβαια γεγονός ότι η κοινωνία, συνειδητοποιώντας την κρισιμότητα των περιστάσεων, υιοθετεί τη λήψη των αναγκαίων μέτρων. Παρ’ όλα αυτά, όταν οι συνέπειες ακουμπήσουν τον καθένα, όταν η ανεργία χτυπήσει το κάθε σπίτι, τα πράγματα δεν θα είναι καθόλου τα ίδια.

Χωρίς το φως μιας άλλης προοπτικής, χωρίς ορατό το ενδεχόμενο αναγέννησης της χαμένης ελπίδας, τίποτε δεν θα μπορέσει να σταθεί και τίποτε δεν θα ευδοκιμήσει. Μόνα τα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης θα εξανεμίσουν την κοινωνική αντοχή, θα συρρικνώσουν την κοινωνική ανοχή και θα φέρουν ανεξέλεγκτες αντιδράσεις, ενδεχομένως και κοινωνικές αναταραχές. Και οι απευκταίες αυτές εξελίξεις θα οδηγήσουν τη χώρα –ό,τι κι αν λένε οι επίδοξοι υποκινητές τους– ακόμη πιο κοντά στο χείλος του γκρεμού, με πρώτα θύματα τους οικονομικά ασθενέστερους.

Ριζοσπαστικές αλλαγές και νέα ταχύτητα

Μια διευκρίνιση: Οι κοινές αυτές διαπιστώσεις δεν σημαίνουν σε καμιά απολύτως περίπτωση δεύτερες σκέψεις σε ό,τι αφορά στην ανάγκη επώδυνων μέτρων. Καταδεικνύουν όμως ότι τα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης δεν δίνουν από μόνα τους λύση. Δεν φτάνει μια καλύτερη διαχείριση, δεν αρκούν οι όποιες βελτιωτικές αλλαγές, δεν βοηθούν τα πολλά λόγια: Χρειάζεται να γίνουν πολλά άλλα και να γίνουν σήμερα.

Επιβάλλεται πρώτα από όλα άμεση υπέρβαση της διαχειριστικής αντίληψης. Να βρεθούν αντίδοτα σε όσα βαθαίνουν την ύφεση. Να δρομολογηθούν διαρθρωτικές παρεμβάσεις, που δημιουργούν αναπτυξιακές ανάσες. Να αποτολμηθούν ριζοσπαστικές τομές, ριζικές αλλαγές, θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Να ξεκινήσουν άμεσα πρόσθετες δράσεις, εστιασμένες στην τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και την ενίσχυση της απασχόλησης.

Αυταπάτες ας μην υπάρχουν: Εάν υποκύψουμε σε μια μονοδιάστατη περιοριστική πολιτική, ο δρόμος μπροστά μας θα είναι αδιέξοδος και επικίνδυνος. Είτε λοιπόν θα δώσουμε τη μέγιστη προτεραιότητα στην ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα είτε θα βουλιάξουμε στην πιο βαθιά και παρατεταμένη ύφεση. Είτε θα βρούμε το δρόμο της ανάκαμψης είτε θα χάσουμε τον πόλεμο.

Και κάτι ακόμη: Ίσως το πιο σημαντικό. Χρειάζεται προπάντων αλλαγή ταχύτητας. Οι καθυστερήσεις, η αναβλητικότητα, η δυστοκία είχαν και έχουν τεράστιο κόστος. Από σήμερα τίποτε δεν μπορεί να καθυστερεί άλλο. Είναι επιτακτική ανάγκη να ξεκινήσουν επιτέλους οι μηχανές. Να ξεκολλήσουν και να κινηθούν προς τα εμπρός. Να μπουν στο φουλ. Αλίμονο, άλλωστε, αν δεν διδαχτήκαμε τίποτε. Αλίμονο, αν περιμένουμε όχι μόνο να φτάσει, αλλά και να σπάσει ο κόμπος το χτένι.

Η κυβέρνηση διατείνεται ότι η πολιτική της «συνοδεύεται από δέσμη μέτρων, με έντονο αναπτυξιακό χαρακτήρα». Η Νέα Δημοκρατία έχει καταθέσει 23 συγκεκριμένες προτάσεις. Οι παραγωγικές δυνάμεις προτείνουν επιπλέον διαρθρωτικές αλλαγές. Τίποτε δεν μπορεί να αγνοείται. Τίποτε δεν μπορεί να παραγνωρίζεται. Οι κρίσιμες περιστάσεις απαιτούν σύνθεση απόψεων, συστράτευση δυνάμεων, συνένωση προσπαθειών.

Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς

Άμεση ανάγκη είναι να δοθεί προτεραιότητα στην ταχύτερη και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς. Η κυβέρνηση προετοίμασε για το σκοπό αυτό ορισμένες αλλαγές στο σύστημα διαχείρισης και ενέγραψε αυξημένες δημόσιες δαπάνες για επενδύσεις, έτσι ώστε να πετύχει επίσπευση της απορροφητικότητας. Υπό τις σημερινές περιστάσεις, ωστόσο, είναι αμφίβολο αν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στη συγκεκριμένη δέσμευση. Γι’ αυτό ακριβώς επιβάλλεται να υιοθετηθεί άμεσα η πρόταση Αντώνη Σαμαρά και να επιδιωχθεί το ταχύτερο δυνατό μείωση της εθνικής συμμετοχής στην εφαρμογή κοινοτικών προγραμμάτων για τα επόμενα δύο χρόνια, με ανάλογη αύξηση στη συνέχεια. Επιτακτικά αναγκαία είναι προπάντων η σπουδή στην εφαρμογή κοινοτικών προγραμμάτων στα οποία η εθνική συμμετοχή καλύπτεται κυρίως από τον Ιδιωτικό Τομέα, αλλά και η άμεση ενεργοποίηση δράσεων του Προγράμματος «Επιχειρηματικότητα – Ανταγωνιστικότητα», πολλές από τις οποίες έχουν παγώσει μετά τις εκλογές.

Δημόσια ακίνητη περιουσία

Μείζονος σημασίας ζήτημα αποτελεί η αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας. Είναι ανάγκη να εντοπιστούν άμεσα τα ακίνητα που ανήκουν σε διάφορα υπουργεία (από τα εγκαταλελειμμένα στρατόπεδα του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, μέχρι τις εκτάσεις που ανήκουν στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης), να καταγραφούν και να ενταχθούν σε ένα ενιαίο σχέδιο αξιοποίησης.

Επιβάλλεται, ακόμη, να εγκαθιδρυθεί –το ταχύτερο δυνατό– ένας νέος μηχανισμός, που να υποκαταστήσει την Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου και να ενοποιήσει τις εταιρείες που διαχειρίζονται τα Τουριστικά και τα Ολυμπιακά Ακίνητα, πολλά από τα οποία ρημάζουν.

Χρειάζεται επίσης να αναληφθούν νομοθετικές και πρακτικές πρωτοβουλίες, προκειμένου να αξιοποιηθούν υπέρ του Δημοσίου τα Εθνικά Κληροδοτήματα, αρκετά από τα οποία έχουν γίνει βορά στα χέρια επιτηδείων.

Ορυκτός πλούτος

Σημαντική υπεραξία στην οικονομία, ισχυρό μοχλό ανάπτυξης, αλλά και κλίμα αισιοδοξίας μπορεί να προσθέσει η ανάδειξη του ορυκτού πλούτου της χώρας και η εφαρμογή συγκροτημένου και αποφασιστικού σχεδίου για την αξιοποίησή του. Στην κατεύθυνση αυτή χρειάζεται μια δυναμική Ειδική Γραμματεία, στελεχωμένη με τρόπο που, αφενός να αποδεικνύει ισχυρή πολιτική βούληση και, αφετέρου, να αξιοποιεί στο έπακρο το σύνολο των επιστημονικών δυνάμεων, των ειδημόνων και των τεχνοκρατών. Όπως επίσης και το σύνολο των ερευνών και των πορισμάτων που υπάρχουν, αλλά παραμένουν ερμητικά κλειστά στα συρτάρια υπουργείων και φορέων του Δημοσίου.

Αυθαίρετα και καταπατημένα

Πέρα από όλα αυτά, είναι ανάγκη να βρεθεί ουσιαστική, ρεαλιστική και υπεύθυνη λύση στο τεράστιο πρόβλημα των αυθαιρέτων και των καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου, πάντοτε βέβαια με ταυτόχρονη λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για τον πλήρη αποκλεισμό οιασδήποτε νέας απόπειρας αυθαίρετης δόμησης. Το πρόβλημα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και η λύση του –νομικά, οικονομικά και πολιτικά– ιδιαίτερα δύσκολη. Οφείλουμε, ωστόσο, να αναγνωρίσουμε ότι η κατεδάφιση του συνόλου των αυθαιρέτων είναι πρακτικά αδύνατη, ενώ η ανοχή στη σημερινή πραγματικότητα συνιστά στρουθοκαμηλισμό, αδιανόητο στις κρίσιμες περιστάσεις που διέρχεται ο τόπος. Χρειάζεται λύση, νομικά ισχυρή –ακόμη και με νόμο εγκεκριμένο διά δημοψηφίσματος–, ,εφαρμογή ξεκάθαρων αρχών, λήψη μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος και εξασφάλιση του μέγιστου δυνατού οικονομικού εσόδου.

Υποδομές και οικοδομές

Επείγουσα είναι, ταυτόχρονα, η προώθηση έργων αναπτυξιακής και κοινωνικής υποδομής, καθώς και η στήριξη της οικοδομικής δραστηριότητας. Μείζονος σημασίας στην κατεύθυνση αυτή είναι η αξιοποίηση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τις Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα. Είναι ένα ακόμη από τα μέτρα που επίμονα εισηγείται η αξιωματική αντιπολίτευση. Χρειάζεται βέβαια, αφενός να αντιμετωπιστούν τα γραφειοκρατικά εμπόδια και, αφετέρου, να προγραμματιστούν προκηρύξεις, οι οποίες να μην κατευθύνονται, λόγω του μεγέθους τους, αποκλειστικά και μόνο σε μεγαλοεργολάβους. Στην ίδια κατεύθυνση βρίσκεται και η πρόταση για την επιτάχυνση των έργων που δρομολογήθηκαν, είτε με συμβάσεις παραχώρησης είτε με συγχρηματοδότηση. Ισχυρή κοινωνική διάσταση έχει προπάντων η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας σχετικά με τα επιτόκια δανεισμού για την απόκτηση πρώτης κατοικίας, έτσι ώστε να υπάρξει αφενός στήριξη των οικογενειών που θέλουν να αποκτήσουν δικό τους σπίτι και, αφετέρου, τόνωση της κατασκευαστικής δραστηριότητας, μέσα από την οποία τροφοδοτούνται δεκάδες επαγγέλματα και επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Ανταγωνιστικότητα παντού

Επιτακτικά αναγκαία είναι η ανάπτυξη δράσεων για τη στήριξη της εγχώριας παραγωγής και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας παντού.

Άμεση ανάγκη είναι να δοθεί προτεραιότητα στην υποστήριξη της τουριστικής βιομηχανίας που κινδυνεύει ακόμη περισσότερο, εξαιτίας του διεθνούς διασυρμού που υπέστη η χώρα κατά το τελευταίο διάστημα. Επείγει η ανάπτυξη εντατικής προετοιμασίας για την αξιοποίηση των τάσεων διεθνούς ανάκαμψης του τουριστικού ρεύματος, καθώς και της νέας ισοτιμίας του ευρώ με το δολάριο και τη λίρα. Η βίζα στην περίπτωση της Ρωσίας, η καθιέρωση απευθείας πτήσεων με την Κίνα και η κατάργηση του cabbotage, είναι ζητήματα μείζονος σημασίας.

Σε ό,τι αφορά στην αγροτική ανάπτυξη επιβάλλεται έμπρακτη υποστήριξη συγκροτημένων δράσεων για την αναδιάρθρωση των καλλιεργειών, τη στροφή σε διατροφικά προϊόντα υψηλής ποιότητας και την αδελφοποίηση της αγροτικής παραγωγής με τη βιομηχανία τροφίμων, την τυποποίηση και τη μεταποίηση.

Είναι ανάγκη να δοθεί προτεραιότητα τόσο στην προώθηση των εξαγωγών όσο και στην κατανάλωση εγχώριων προϊόντων. Είναι αδιανόητο τα μεγαλοκαταστήματα της χώρας να γεμίζουν εισαγόμενα αγροτικά προϊόντα και, πολλές φορές, να μην διαθέτουν κανένα ελληνικό.

Επενδυτικές πρωτοβουλίες

Στο διάστημα που ακολουθεί –όπως υπογραμμίζουν έγκυροι οικονομικοί παράγοντες– είναι εξαιρετικά απίθανη τόσο η προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων, όσο και η ανάπτυξη σημαντικών επενδυτικών πρωτοβουλιών από Έλληνες επιχειρηματίες. Πέραν του δυσμενούς υφεσιακού κλίματος, ως αιτίες της πλήρους καθήλωσης επισημαίνονται οι συνεχείς αλλαγές στο φορολογικό σύστημα, η αβάσταχτη γραφειοκρατία και οι μεγάλες καθυστερήσεις στην εκδίκαση προσφυγών εναντίον σχεδιαζόμενων έργων και επενδύσεων. Υποδεικνύονται έτσι ως απολύτως αναγκαία:

• Η έμπρακτη κυβερνητική υποστήριξη για την απεμπλοκή επενδυτικών πρωτοβουλιών, που παραμένουν καθηλωμένες.
• Η άμεση εφαρμογή του νόμου που ψηφίστηκε το περασμένο καλοκαίρι και προβλέπει διαδικασίες ταχείας αδειοδότησης μεγάλων επενδύσεων μέσω της Invest in Greece.
• Η περαιτέρω απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης και λειτουργίας όλων των επιχειρήσεων, για την οποία η νέα κυβέρνηση βρήκε έτοιμο πλαίσιο.
• Η δημιουργία των αναγκαίων προϋποθέσεων, ώστε να τεθεί τέλος στις μακροχρόνιες εκκρεμότητες προσφυγών, που καθηλώνουν σημαντικές αναπτυξιακές πρωτοβουλίες στα Δικαστήρια.

Σήμερα, όχι αύριο

Με μία φράση: Τα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης είναι επιτακτικά αναγκαία. Μόνα όμως μπορεί να οδηγήσουν τη χώρα σε οικονομική ασφυξία. Απαιτούνται, γι’ αυτό, δράσεις αναπτυξιακής κατεύθυνσης. Και οι δράσεις αυτές είναι ανάγκη να ξεκινήσουν σήμερα. Όχι αύριο. Οι δυνατότητες υπάρχουν. Οι Έλληνες μπορούμε. Το αποδείξαμε πολλές φορές στο παρελθόν. Μπορούμε να το αποδείξουμε και τώρα. Δεν έχουμε, άλλωστε, κανέναν άλλο δρόμο. Δεν έχουμε καμιά άλλη επιλογή. Δεν έχουμε μήτε χρόνο μπροστά μας.