ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ ΑΘ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ

Αγωνία στην Ευρωζώνη και τις ΗΠΑ
Η Κίνα φρενάρει τα τραπεζικά δάνεια

Η ασιατική υπερδύναμη είναι σήμερα η μόνη μεγάλη οικονομία που βοηθά σημαντικά στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας

Η διατήρηση της ανεργίας σε υψηλά επίπεδα στις ΗΠΑ και η αναπάντεχη μείωση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, η στασιμότητα της δραστηριότητας στη Γερμανία και τα δημοσιονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι μεσογειακές χώρες της Ευρωζώνης απειλούν τη σταθερότητα της οικονομικής ανάκαμψης και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Μπορεί το δολάριο να συνεχίζει την ανοδική τάση που ακολουθεί τους τελευταίους μήνες έναντι του ευρώ, αλλά η δυναμική της αμερικανικής οικονομίας βρίσκεται περισσότερο στη σφαίρα της αισιοδοξίας. Όπως το έθεσε ένας αναλυτής, το δολάριο μοιάζει με τον μονόφθαλμο που βασιλεύει ανάμεσα σε τυφλούς.

Η αμερικανική οικονομία κατέγραψε στο τελευταίο τρίμηνο του 2009 ρυθμό ανάπτυξης 1,4% έναντι του προηγούμενου τριμήνου. Η επίδοση αυτή εκ πρώτης όψεως φαίνεται όντως πολύ καλύτερη σε σχέση με την αναιμική αύξηση του ΑΕΠ (εθνικού εισοδήματος) της Ευρωζώνης κατά 0,1%, αλλά στην πραγματικότητα η καλύτερη αυτή απόδοση ήταν σε μεγάλο βαθμό τεχνητή, καθώς αντανακλούσε τα ισχυρότερα κυβερνητικά προγράμματα ενίσχυσης της εγχώριας ζήτησης και την αναπλήρωση των αποθεμάτων των επιχειρήσεων. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη και στο διάστημα αυτό, που με «ενέσεις» αυξήθηκε η οικονομική δραστηριότητα, η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου συνέχισε να χάνει θέσεις εργασίας. Τον περασμένο Δεκέμβριο χάθηκαν 20.000 θέσεις εργασίας, ενώ από την έναρξη της κρίσης το 2007 οι απώλειες είναι τρομακτικές, φτάνοντας συνολικά τις 8,4 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης. Συνέπεια της αιμορραγίας στην αγορά εργασίας ήταν η απότομη υποχώρηση του δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης, του Conference Board, ο οποίος αντανακλά τις εκτιμήσεις των νοικοκυριών για την κατάσταση και τις προοπτικές της αμερικανικής οικονομίας. Ο δείκτης προσγειώθηκε στις 46 μονάδες από 56,5 μονάδες που ήταν το Δεκέμβριο του 2009 και είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο το 6,2% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι οι οικονομικές συνθήκες είναι καλές.

Εκτόξευση του ελλείμματος

Ο Αμερικανός κεντρικός τραπεζίτης, Μπεν Μπερνάνκε.

Προβλήματα, όμως, έχει η Αμερική και με τα δημοσιονομικά της, καθώς το έλλειμμα έχει εκτοξευτεί πάνω από το 11% του ΑΕΠ και το δημόσιο χρέος φτάνει ή έχει ξεπεράσει το 100% του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει αναγκαστικά να προχωρήσουν σε «νοικοκύρεμα» των οικονομικών τους, με αποτέλεσμα να μην έχουν πλέον πολλά περιθώρια για ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας με δημοσιονομικές «ενέσεις». Ωστόσο, με δεδομένη τη δυσκολία που προκαλεί η ανατίμηση του δολαρίου στις αμερικανικές εξαγωγές, η απόσυρση των μέτρων δημοσιονομικής στήριξης θα επιβάρυνε το κλίμα στην αμερικανική οικονομία. Αντίθετα, η υποτίμηση του ευρώ έχει κάνει πιο ανταγωνιστικές τις εξαγωγές της Ευρωζώνης και ιδίως της Γερμανίας, που είναι η μεγαλύτερη εξαγωγική χώρα στον κόσμο μετά την Κίνα. Από την άλλη πλευρά, η Γερμανία δυσκολεύεται να ξεφύγει από την οικονομική στασιμότητα, επειδή η εγχώρια ζήτηση για κατανάλωση και επενδύσεις εξακολουθεί να είναι υποτονική. Ο δείκτης επιχειρηματικής εμπιστοσύνης μειώθηκε το Φεβρουάριο, αντανακλώντας τη δυστοκία που υπήρξε μετά την απόσυρση κρατικών προγραμμάτων για την ενίσχυση της οικονομίας.

Η υποτίμηση του ευρώ έχει κάνει πιο ανταγωνιστικές τις εξαγωγές της Ευρωζώνης.

Ενδεικτικές των προβλημάτων που υπάρχουν για μια σταθερή πορεία εξόδου από την κρίση είναι οι δηλώσεις του Αμερικανού κεντρικού τραπεζίτη Μπεν Μπερνάνκε, ο οποίος την προηγούμενη εβδομάδα διατύπωσε, στην κατάθεσή του στην Επιτροπή Νομισματικών Υποθέσεων του Κογκρέσου, δύο σημαντικές παρατηρήσεις. Πρώτον, ότι τα επιτόκια στις ΗΠΑ θα παραμείνουν κοντά στο μηδέν για μακρό χρονικό διάστημα, επειδή η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου δεν έχει βρει το βηματισμό της και, ως εκ τούτου, το εργαλείο της νομισματικής πολιτικής αποτελεί μονόδρομο έως ότου βελτιωθούν οι συνθήκες στην πραγματική οικονομία. Δεύτερον, κάλεσε την κυβέρνηση της Κίνας να ανατιμήσει το νόμισμά της, το γουάν, τονίζοντας ότι «θα επιθυμούσαμε να δούμε μεγαλύτερη ευελιξία στις συναλλαγματικές ισοτιμίες στο πλαίσιο της μείωσης των κινδύνων υπερθέρμανσης της οικονομίας». Πρόσθεσε δε ότι η Κίνα πρέπει να πετύχει ισορροπημένη ανάπτυξη και να διασφαλίσει ότι η πιστωτική επέκταση δεν θα είναι υπερβολική, αν και προς το παρόν –όπως είπε– δεν ανησυχεί ιδιαιτέρως για τον κίνδυνο υπερθέρμανσης. Ωστόσο, οι ίδιοι οι Κινέζοι φοβούνται για το ενδεχόμενο δημιουργίας «φούσκας» δανείων από τη μεγάλη αύξηση των τραπεζικών δανείων και επέβαλαν περιορισμούς στην πιστωτική επέκταση των τραπεζών, γεγονός που προβληματίζει πολλούς αναλυτές, δεδομένου ότι η ασιατική υπερδύναμη είναι σήμερα η μόνη μεγάλη οικονομία που βοηθά σημαντικά στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας.

Φόβοι για διπλή ύφεση

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ, η Ευρωζώνη αλλά και η Ιαπωνία ενισχύουν την άποψη πολλών αναλυτών, οι οποίοι επισημαίνουν ότι είναι πιθανό να δούμε σύντομα μια δεύτερη ύφεση στην παγκόσμια οικονομία.

Σημειώνεται ότι η αμερικανική κυβέρνηση τύπωσε πληθωριστικό χρήμα για να συνδράμει την έξοδο της οικονομίας από την κρίση και, ως εκ τούτου, κάποια στιγμή θα έρθει και ο πληθωριστικός κίνδυνος, που τώρα δεν φαίνεται στον ορίζοντα λόγω της αναιμικής ανάκαμψης. Η διατήρηση των επιτοκίων σε ΗΠΑ, Ιαπωνία και Ευρωζώνη σε χαμηλά επίπεδα, και μάλιστα για άγνωστο χρονικό διάστημα, δείχνει την αγωνία που επικρατεί παγκοσμίως. Μάλιστα, αρκετοί είναι αυτοί που θεωρούν ότι η διατήρηση του χρυσού σε υψηλά επίπεδα δεν συνδέεται με το ενδεχόμενο σοβαρής ενίσχυσης των πληθωριστικών τάσεων κατά το προσεχές διάστημα, αλλά περισσότερο με την ασφάλεια έναντι του κινδύνου απρόβλεπτων αναταράξεων στην παγκόσμια οικονομία στο προσεχές μέλλον. Τους κινδύνους που υπάρχουν τονίζουν με τις εκθέσεις τους και οι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Είναι χαρακτηριστικό ότι το ΔΝΤ συνιστά να μην ξεκινήσει άμεσα η απόσυρση των δημοσιονομικών μέτρων στήριξης, επειδή ελλοχεύει ο κίνδυνος νέας ύφεσης. Και αυτό, παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει πως η αύξηση των ελλειμμάτων σε πολλές μεγάλες οικονομίες είναι επικίνδυνη και πρέπει να σχεδιαστούν στρατηγικές για τη σταδιακή μείωση των ελλειμμάτων. Πρόσφατα, το ΔΝΤ προειδοποίησε ότι πολλές χώρες, όχι μόνο η Ελλάδα, θα αντιμετωπίσουν προβλήματα με το χρέος τους και το δανεισμό τους.