του Νίκου Κοτζιά

Ο Τρίτος Δρόμος για την Ελλάδα

Ζούμε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Σε μια εποχή διαφορετική από εκείνη του διπολισμού ανάμεσα σε Σοβιετική Ένωση και ΗΠΑ. Η καινούρια εποχή έχει ένα σημαντικό νέο χαρακτηριστικό, το οποίο οφείλει να αξιοποιεί η πολιτική: ενώ στην εποχή του διπολισμού, του Ψυχρού Πολέμου, το έργο ήταν πάνω κάτω γνωστό και οι επιλογές των μικρών και μεσαίων κρατών σχετικά δοσμένες, σήμερα αυξάνουν τα περιθώρια άσκησης αυτόνομης εξωτερικής πολιτικής στην παγκόσμια πολιτική σκηνή.

Ζούμε σε μια εποχή όπου ναι μεν οι ΗΠΑ είναι η μοναδική υπερδύναμη, αλλά δεν είναι πλέον μια δύναμη που μπορεί να κάνει ό,τι θέλει. Αυτό αποδεικνύουν τα αδιέξοδα των επιλογών τους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Τα προβλήματα χειρισμών που έχουν στη Μέση Ανατολή και με το Ιράν. Οι σχέσεις οικονομικής αλληλεξάρτησης με την Κίνα. Ταυτόχρονα, οι νέες αναδυόμενες δυνάμεις, όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία και η Νότια Αφρική, καθώς και η επανάκαμψη της Ρωσίας, δείχνουν έναν όλο και μεγαλύτερο δυναμισμό που θέτει όρια στις επιλογές της υπερδύναμης. Και όχι μόνο αυτό, διαμορφώνουν νέες δυνατότητες τόσο για τις ίδιες τις αναδυόμενες δυνάμεις, όσο και για τρίτες χώρες, όπως η Ελλάδα.

Σε αυτά τα πλαίσια, η Ελλάδα οφείλει να δείξει ότι διαθέτει την τέχνη να αξιοποιήσει τις νέες παγκόσμιες δυνατότητες σε τρεις κατευθύνσεις: Να αυξήσει τη σχετική αυτονομία στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής. Να διαμορφώσει σταθερές και δημιουργικές σχέσεις με τις αναδυόμενες δυνάμεις αξιοποιώντας τις οικονομικές και χρηματοπιστωτικές τους ικανότητες. Και, τέλος, μέσω των νέων ικανοτήτων της Ελλάδας στο διεθνές περιβάλλον να αλλάξει την ίδια τη λειτουργία της εντός της Δύσης.

Η Ελλάδα ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σε σειρά δυτικών θεσμών. Η ένταξη αυτή δεν είναι μονοσήμαντη. Επιτρέπει την τροποποίηση της θέσης της χώρας εντός αυτών των πλαισίων. Να πάψει, δηλαδή, να λειτουργεί ως μια χώρα-«ρεζέρβα» της Δύσης σε τυχόν μελλοντικές εντάσεις ανάμεσα στη Δύση ή τμήματός της και των αναδυόμενων δυνάμεων. Αντίθετα, να μετασχηματιστεί σε δύναμη διαμεσολάβησης ανάμεσα στη Δύση όπου ανήκει και των αναδυομένων δυνάμεων στις οποίες ανήκει το μέλλον. Η Ελλάδα, από χώρα παθητικής αναμονής των αποφάσεων των ισχυρών της Δύσης, οφείλει να αποκτήσει ενεργητική εξωτερική πολιτική, η οποία θα αποβλέπει σε έναν πολυπολικό κόσμο. Να κινείται περισσότερο αυτόνομα, με μεγαλύτερη ευθύνη. Τόσο προς όφελος της ιδίας, όσο και των κοινωνιών της Δύσης, αποτρέποντας, όσο μπορεί, να υιοθετήσει η Δύση συγκρουσιακές λογικές.