Του ΝΙΚΟΥ ΜΕΛΕΤΗ

H διαπίστωση ότι η ευχή του κ. Ρεν για «κουράγιο» και τα φιλικά χτυπήματα συμπαράστασης στην πλάτη από Ευρωπαίους εταίρους δεν αρκούν για το ξεπέρασμα της κρίσης, ενώ συντηρούν στο τραπέζι και το έσχατο σενάριο της ενεργότερης εμπλοκής του ΔΝΤ στην αντιμετώπιση της ελληνικής κρίσης.

Παρά τις δημόσιες δηλώσεις αρκετών Ευρωπαίων παραγόντων που απεύχονται μια τέτοια εξέλιξη, για λόγους κυρίως «ιδεολογικούς», η προοπτική του ΔΝΤ παραμένει ζωντανή, καθώς το πείραμα το οποίο επιχειρούν τώρα οι Ευρωπαίοι για ad hoc και εξωθεσμική παρέμβαση για τη «διάσωση» της ελληνικής οικονομίας είναι αβέβαιου αποτελέσματος.

Καθώς η Ελλάδα παίζει ακόμη το ρόλο του ποντικιού σε ένα άνισο παιχνίδι με τις «αχόρταγες αγορές» στο ρόλο της γάτας, η Ευρώπη (κυρίως η Γερμανία και η Γαλλία) δεν δείχνει έτοιμη και αποφασισμένη να δεχτεί ασμένως να πληρώσει το κόστος της ελληνικής διάσωσης, θεωρώντας ότι θα πετύχει το μέγιστο, δηλαδή να ξεπεραστεί η κρίση και να βρει και πάλι η Ελλάδα πρόσβαση σε φθηνό δανεισμό, χωρίς να χρειαστεί να μπει το χέρι στην τσέπη των Γερμανών και Γάλλων φορολογουμένων.

Ήδη οι αγορές ακονίζουν τα… νύχια τους περιμένοντας να τεστάρουν την αποτελεσματικότητα του όποιου σχεδίου έχουν επεξεργαστεί οι χώρες της Ευρωζώνης, μόλις η Ελλάδα αναζητήσει και πάλι αγοραστές για τα ομόλογά της (κάτι που αναμένεται να γίνει την επόμενη εβδομάδα για ποσό 3-5 δις ευρώ).

Όλη αυτή η απροθυμία των εταίρων να ξεκαθαρίσουν από νωρίς τους κανόνες του παιχνιδιού, κάτι που θα έδινε ανάσα ζωής στην Ελλάδα, επιδέχεται πολλών ερμηνειών.

Η «χρυσή αγελάδα»

Η κυρία Μέρκελ δυσκολεύεται πραγματικά να εξηγήσει στους ψηφοφόρους της −αλλά και στους φιλελεύθερους εταίρους της στη συγκυβέρνηση− ότι, ενώ οι γερμανικοί μισθοί είναι σχεδόν καθηλωμένοι την τελευταία εξαετία, θα δοθεί ενίσχυση στην Ελλάδα, όπου οι εργαζόμενοι «αρμέγουν τη χρυσή αγελάδα». Συγχρόνως, η διάσωση της Ελλάδας από εταίρους συνιστά μια σοβαρή και κρίσιμη παραβίαση της βασικής αρχής στην οποία έχει στηριχτεί η Ευρωζώνη, της «μη διάσωσης» κράτους-μέλους από άλλη χώρα του ενιαίου νομίσματος. Αυτή η αρχή αποτελούσε την εγγύηση πειθαναγκασμού των κρατών-μελών για την εξασφάλιση της δημοσιονομικής πειθαρχίας εντός των κριτηρίων του Μααστριχτ.

Ακόμη πιο σημαντικό όμως είναι το γεγονός ότι, εφόσον υπάρξει ανάγκη παρέμβασης των εταίρων για να προστατευτεί η Ελλάδα από μια έκρηξη των spreads που θα οδηγούσαν ουσιαστικά στην αδυναμία δανεισμού και επομένως στην αδυναμία εξυπηρέτησης του χρέους, θα δοθεί το κίνητρο στις αγορές που διαθέτουν τεράστια διαθέσιμα αποθεματικά να στραφούν αυτομάτως εναντίον της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, θέλοντας έτσι να δοκιμάσουν τις αντοχές της Ευρωζώνης. Σε μια τέτοια περίπτωση, τα 10 η 25 δις ευρώ που θα πρέπει να διατεθούν από τη Γερμανία και τη Γαλλία για τη διάσωση της Ελλάδας θα είναι ασήμαντα ποσά μπροστά σε αυτά που θα χρειαστούν για την εφαρμογή του ίδιου μοντέλου διάσωσης και για τις άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Κάτι τέτοιο είναι σαφές ότι θα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στο τέλος της Ευρωζώνης.

Η έσχατη λύση

Για όλους αυτούς τους λόγους το ΔΝΤ παραμένει ως εσχάτη λύση και εξάλλου αυτός ήταν και ο λόγος που ενεπλάκη στην υπόθεση διάσωσης της Ελλάδας έστω και ως «τεχνικός σύμβουλος».

Παρά τη συμπάθεια με την οποία βλέπει −σύμφωνα με συνεργάτες της− η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ την προοπτική ανάθεσης στο ΔΝΤ της επιχείρησης διάσωσης της Ελλάδας, κορυφαίοι Ευρωπαίοι παράγοντες είναι κατηγορηματικά αντίθετοι: ο πρόεδρος του Eurogroup κ. Γιούνγκερ έχει κάθε λόγο να τάσσεται εναντίον της παρέμβασης, καθώς είναι από τους φανατικότερους υποστηρικτές του εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης με την υιοθέτηση κοινής οικονομικής πολιτικής παράλληλα με το κοινό νόμισμα.

Ήδη οι αγορές ακονίζουν τα… νύχια τους περιμένοντας την Ελλάδα να αναζητήσει και πάλι αγοραστές για τα ομόλογά της…

Η ανάμειξη του ΔΝΤ είναι άκρως ενοχλητική και για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, καθώς θεωρείται ότι θα ερμηνευτεί ως αδυναμία του ευρώ και άνοιγμα της πόρτας για εμπλοκή στα εσωτερικά της Ευρωζώνης σε χώρες όπως η Κίνα και οι ΗΠΑ, εξ ου και οι δηλώσεις του κ. Τρισέ.

Η αντίθεση του Γάλλου προέδρου Νικολά Σαρκοζί έχει και… ιδιοτελείς λόγους, καθώς ο γενικός διευθυντής του ΔΝΤ Ντομινίκ Στρος-Καν έχει εκφράσει ήδη το ενδιαφέρον του να είναι υποψήφιος στις επόμενες γαλλικές προεδρικές εκλογές το 2012, σε μια προσπάθεια της γαλλικής Κεντροαριστεράς να εκπορθήσει μετά από σχεδόν δεκαπέντε χρόνια τους δεξιούς ενοίκους των Ηλυσίων Πεδίων.

Το ΔΝΤ όμως είναι ήδη εδώ. Θεωρείται ότι πίσω από τα μέτρα τα οποία εισηγούνται οι επιθεωρητές και ο ίδιος ο επίτροπος Όλι Ρεν βρίσκεται η «τεχνογνωσία» του ΔΝΤ. Καθώς η Κομισιόν έχει αναλάβει κυρίως τον έλεγχο του βραχυπρόθεσμου στόχου του ελλείμματος, ενώ το ΔΝΤ παρακολουθεί τους πιο μακροπρόθεσμους στόχους, ώστε να ανταποκριθεί η Ελλάδα στους στόχους των προϋπολογισμών του 2011 και 2012, προσφέρει συμβουλές για το σχεδιασμό καλύτερου συστήματος είσπραξης φόρων για πάταξη της εκτεταμένης φοροδιαφυγής.

Φορολογικό σύστημα

Το ΔΝΤ παράλληλα έχει αναλάβει −όπως ανάφερε σε δημοσίευμά της η εφημερίδα Wall Street Journal, την 1η Μαρτίου, σε άρθρο των Μπομπ Ντέιβις και Μάρκους Γουόλκερ− να βοηθήσει την Ελλάδα στην επαναχάραξη της δομής του φορολογικού συστήματος − αναφέρεται χαρακτηριστικά η σύσταση του ΔΝΤ προς την Ουγγαρία, η οποία και υιοθέτησε αύξηση του ΦΠΑ στο 25% από το 20% που ίσχυε μέχρι τον Ιούλιο του 2009.

Ιδιαίτερα σημαντική όμως θεωρείται η συνεισφορά του ΔΝΤ στην επαναχάραξη του συστήματος ελέγχου των δαπανών του Δημοσίου, όπου υπάρχει χάος σε σχέση, π.χ., με τον υπολογισμό των δαπανών Άμυνας και Υγείας, ενώ συστήνονται αυστηροί έλεγχοι στις δαπάνες και εισαγωγή on line σύνδεσης και μηχανοργάνωσης προκειμένου να παρακολουθούνται οι πληρωμές και να μειωθεί η διαφθορά.

Αλλά και η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει κλείσει εντελώς τη συζήτηση για το ΔΝΤ, καθώς έτσι εκτιμάται ότι μπορεί να ασκηθεί διαπραγματευτική πίεση προς το Παρίσι, το Βερολίνο και τη Φρανκφούρτη (έδρα της ΕΚΤ), ώστε να υπάρξει σοβαρή και αποτελεσματική ευρωπαϊκή παρέμβαση για την Ελλάδα.

Η ανάληψη από το ΔΝΤ της διαχείρισης της ελληνικής κρίσης, πέραν των πολιτικών συμβολισμών και των δυσμενών πρακτικών συνεπειών στις εργασιακές σχέσεις και στη βίαια προσαρμογή των εισοδημάτων, θα είχε ένα σημαντικό πλεονέκτημα: θα εξασφάλιζε υπό όρους φθηνή χρηματοδότηση στην Ελλάδα, θωρακίζοντας τη έτσι από τα παιγνίδια των κερδοσκόπων.

Εθνική κυριαρχία

Η δεδομένη παραχώρηση εθνικής κυριαρχίας θα είχε καθορισμένο αντάλλαγμα και το αποτέλεσμα των παρεμβάσεων του ΔΝΤ θα ήταν προβλεπτό και συγκεκριμένο, σε αντίθεση με τον πειραματισμό της ΕΕ, όπου υιοθετεί και υποδεικνύει μέτρα εμπνεύσεως του ΔΝΤ, χωρίς όμως να διαθέτει ούτε μηχανισμό παρακολούθησης ούτε μηχανισμό αυτόματης χρηματοδότησης…

Ο πολύ γνωστός καθηγητής του Χάρβαρντ και πρώην επικεφαλής οικονομολόγων του ΔΝΤ (2001-2004) Κεν Ρογκόφ ήταν αυτός που είχε προβλέψει με λεπτομέρειες την κατάρρευση των μεγάλων επενδυτικών τραπεζών το 2008. Σε συνέντευξη του τη Δευτέρα (στην Telegraph) διακινδύνευσε μια ακόμη πρόβλεψη: «Η Ευρώπη θα αποτύχει στην περίπτωση της Ελλάδας», και επομένως η διάσωσή της θα αναληφθεί από το ΔΝΤ.

Μένει να δούμε τους επόμενους μήνες, ίσως και εβδομάδες, εάν και αυτή η πρόβλεψη του κ. Ρογκόφ επαληθευτεί…