Του ΛΕΩΝΙΔΑ ΒΑΤΙΚΙΩΤΗ

Η Γιούλια Τιμοσένκο εγκατέλειψε τον Γιουστσένκο στο φιλοαμερικανικό του οίστρο για να επενδύσει το πολιτικό της μέλλον σε μια επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα.

Σύντομη παρένθεση που έκλεισε οριστικά και επισήμως την προηγούμενη Κυριακή αποδείχτηκε η «πορτοκαλί επανάσταση» που ξέσπασε προ πενταετίας στην Ουκρανία, με επίδικο αντικείμενο την απομάκρυνση της χώρας από τη σφαίρα επιρροής της Μόσχας και την αγκίστρωσή της στις ΗΠΑ. Το εκλογικό αποτέλεσμα του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών που διενεργήθηκαν την Κυριακή σηματοδοτούσε μια πλήρη αντιστροφή των αποτελεσμάτων του 2005.

Πρώτος και με διαφορά αναδείχτηκε ο Βίκτορ Γιανούκοβιτς, ο οποίος στο παρελθόν είχε κατηγορηθεί ως άνθρωπος της Μόσχας. Η ανατροπή του, δε, το 2005, ύστερα από καταγγελίες για καλπονοθεία, οι οποίες έδωσαν την εύσχημη αφορμή για την «πορτοκαλί επανάσταση», οδήγησε την Ουκρανία στην αγκαλιά της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, η επιστροφή του τώρα ήταν θριαμβευτική και η νίκη του στο δεύτερο, επαναληπτικό γύρο των προεδρικών εκλογών που θα διεξαχθεί στις 7 Φεβρουαρίου θεωρείται πολύ πιθανή. Μεγάλος χαμένος των εκλογών αποδείχτηκε ο μέχρι σήμερα πρόεδρος της Ουκρανίας Βίκτορ Γιουστσένκο ο οποίος, από αδιαμφισβήτητος ηγέτης της «πορτοκαλί επανάστασης» και ήρωας της δημοκρατίας, συγκέντρωσε γύρω στο 6% των ψήφων – ποσοστό που σηματοδοτεί την πολιτική του συνταξιοδότηση. Καθοριστικό ρόλο στην εκλογική του ταπείνωση διαδραμάτισε ο λυσσαλέος ανταγωνισμός που ανέπτυξε όλη την προηγούμενη πενταετία με τη Γιούλια Τιμοσένκο, που κέρδισε τη δεύτερη θέση στον πρώτο γύρο, με την οποία μοιράστηκε τις δάφνες της αντιρωσικής επανάστασης, μέχρι που η γοητευτικότατη Γιούλια άφησε τον Γιουστσένκο μόνο στο φιλοαμερικανικό του οίστρο, για να επενδύσει το πολιτικό της μέλλον σε μια επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα και την υιοθέτηση περισσότερο ρεαλιστικών θέσεων.

Η επαναφορά του Κιέβου στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας έχει τεράστια σημασία στο πλαίσιο του ανταγωνισμού της Ρωσίας με τις ΗΠΑ, για δύο τουλάχιστον λόγους. Ο πρώτος σχετίζεται με τη στρατηγική θέση που κατέχει η Ουκρανία στις οδούς διέλευσης των ρωσικών αγωγών φυσικού αερίου που τροφοδοτούν τη Δυτική Ευρώπη, καθώς το 80% του ρωσικού αερίου διέρχεται από τα εδάφη της. Έτσι, όλο το προηγούμενο διάστημα η Ουκρανία, κατόπιν αμερικανικών εντολών φυσικά και όχι αυτοβούλως, κατάφερε να εκθέσει αλλεπάλληλες φορές τη Μόσχα, εμφανίζοντάς τη ως αναξιόπιστο προμηθευτή ενέργειας της ΕΕ –η ΕΕ καλύπτει το 25% των αναγκών της από τη Ρωσία–, όταν, με το έτσι θέλω και κατά παράβαση διμερών και διεθνών συμφωνιών, αρνούνταν να πληρώσει ή έκλεβε αέριο, αναγκάζοντας τη Ρωσία να «παγώσει» τη διέλευση. Και μαζί, εκατομμύρια ανθρώπους σε 18 χώρες της Ευρώπης, που περίμεναν το ρωσικό αέριο για να ζεσταθούν. Ωστόσο, η προσέγγιση Πούτιν – Τιμοσένκο είχε διαφανεί από πέρσι, όταν η τελευταία σύγκρουση Ρωσίας – Ουκρανίας λύθηκε χάρη στη συμβιβαστική στάση της Ουκρανής πρωθυπουργού.

Καθοριστικό ρόλο στην εκλογική ταπείνωση του Βίκτορ Γιουτσένκο διαδραμάτισε ο λυσσαλέος ανταγωνισμός του, την προηγούμενη πενταετία, με τη Γιούλια Τιμοσένκο.

Ο δεύτερος λόγος που καθιστά την Ουκρανία καθοριστικής σημασίας χώρα για τα συμφέροντα της Μόσχας σχετίζεται με τη Χερσόνησο της Κριμαίας, όπου έχει τη βάση του ο ρωσικός στόλος της Μαύρης Θάλασσας. Ο μέχρι τώρα πρόεδρος της Ουκρανίας, Βίκτορ Γιουστσένκο, επανειλημμένως είχε δηλώσει ότι δεν επιθυμούσε την ανανέωση της συμφωνίας με τη Μόσχα βάσει της οποίας ελλιμενίζονται τα ρωσικά πλοία στη Σεβαστούπολη (την «κόκκινη Ριβιέρα» όπως αποκαλούνταν επί ΕΣΣΔ) και η οποία λήγει το Μάιο του 2017. Με την άποψή του όμως διαφωνούσε όχι μόνο η Ρωσία, που διακήρυττε διά στόματος του δημάρχου της Μόσχας Γιούρι Λουζκόβ ότι «αν χάσουμε τη Σεβαστούπολη, χάνουμε ολόκληρο τον Καύκασο» (Der Spiegel, 10 Μαρτίου 2008), αλλά κι οι 50.000 Ρώσοι που κατοικούν εκεί και έχουν ρωσικά διαβατήρια, οι οποίοι δεν έχαναν ευκαιρία το προηγούμενο διάστημα να διαδηλώνουν εναντίον του σχεδίου ένταξης στο ΝΑΤΟ, ενώ με δημοψήφισμά τους είχαν ζητήσει ακόμη και τη διπλωματική αναγνώριση από την Ουκρανία της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας. Ενδεχόμενο τουλάχιστον αδύνατο κατά το προηγούμενο διάστημα, όταν ο πρόεδρος Γιουστσένκο δεν έχανε ευκαιρία να δηλώνει την υποστήριξή του στον πρόεδρο της Γεωργίας Μιχαήλ Σαακασβίλι, ενώ στη διάρκεια του πολέμου στη Νότια Οσετία έστειλε όπλα στη Γεωργία και μετέβη αυτοπροσώπως για να δηλώσει την υποστήριξή του στον τυχοδιώκτη πρόεδρο της Γεωργίας, ο οποίος, κατά κοινή ομολογία πλέον, ευθύνεται για τον πόλεμο του Αυγούστου του 2008.

Εντούτοις, τώρα στην Ουκρανία οι όροι αλλάζουν. Ο νικητής του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών Βίκτορ Γιανούκοβιτς έχει δηλώσει ότι επιθυμεί τη διπλωματική αναγνώριση της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας, ενώ μαζί με τη Γιούλια Τιμοσένκο έχουν απορρίψει κατηγορητικά κάθε σκέψη ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και έχουν δηλώσει ότι στόχος τους είναι η αναθέρμανση των σχέσεων με τη Ρωσία.

Το εκλογικό αποτέλεσμα της προηγούμενης Κυριακής δεν θα είχε επιτευχθεί, αν η διακυβέρνηση της Ουκρανίας από τους εγχώριους αντιπροσώπους των… έγχρωμων επαναστάσεων που πλάσαρε η Ουάσιγκτον, από τη Σερβία (με την ενεργό εμπλοκή, μάλιστα, και του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών το 2000) μέχρι τον Λίβανο, δεν ταυτιζόταν με τη διάλυση και την αποσύνθεση της χώρας. Δεν πρόκειται για υπερβολή! Η εμμονή του προέδρου της Ουκρανίας να προκαλεί ακόμη κι άνευ λόγου και αιτίας τη Μόσχα δίχασε ακόμη πιο βαθιά τη χώρα που είναι ούτως ή άλλως διαιρεμένη σε ένα ανατολικό ρωσόφωνο και ρωσόφιλο τμήμα και ένα δυτικό που μιλά ουκρανικά και πολιτικά… αλληθωρίζει προς τη Δύση. Στη συνέχεια, η απώλεια της δεδηλωμένης από την κυβέρνηση οδήγησε τα κρισιμότερα υπουργεία –Οικονομικών, Άμυνας και Εξωτερικών– να μην έχουν υπουργούς και την οικονομία στα Τάρταρα, καθώς το 2009 το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά 14% και η χώρα κατέφυγε στο ΔΝΤ, όπου δανείστηκε με δρακόντειους όρους 16 δις δολάρια. Η παροχή ρευστού, μάλιστα, διακόπηκε προεκλογικά όταν, υπό το βάρος των λαϊκών αντιδράσεων και για να εξασφαλίσει την επανεκλογή της, η Τιμοσένκο προχώρησε σε αύξηση των συντάξεων και του βασικού μισθού – μέτρα που θεωρήθηκαν απαράδεκτα από το διεθνή οργανισμό.

Ευρύτερα, το ατιμωτικό και όχι απλά άδοξο τέλος της (κάθε άλλο παρά αυθόρμητης) «πορτοκαλί επανάστασης» στην Ουκρανία σηματοδοτεί τη σχετική υποχώρηση της αμερικανικής ισχύος και τη βελτίωση της θέσης των ανταγωνιστικών πόλων ισχύος, τουλάχιστον σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία.