Του Άρη Αμπατζή, Άγκυρα

Σε δοκιμασία οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας

Οι διακυμάνσεις στις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις, ειδικά τον τελευταίο χρόνο, σε συνδυασμό με τα δεδομένα στο χώρο της Μέσης Ανατολής κατά το ίδιο διάστημα, αναπόφευκτα οδηγούν σε ένα λογικό ερώτημα.

Πόθεν οι διακυμάνσεις αυτές στις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις; Για ποιο λόγο ο κόσμος όλος, και ιδιαίτερα οι Άραβες, παρακολουθούν, εδώ και ένα χρόνο, Τούρκους και Ισραηλινούς να διαπληκτίζονται δημοσίως και με τρόπο θεαματικό, χάνοντας την αξία τους οι ευγένειες που ορίζονται από το πολιτικό και διπλωματικό σαβουάρ βιβρ; Τι συνέβη και ξαφνικά η τουρκική ηγεσία εμφανίζεται τόσο «τσαντισμένη» για κάτι που κατά τα άλλα διαρκεί εδώ και δεκαετίες;

Ουσιαστικά πρόκειται για ερωτήσεις που περιλαμβάνουν την απάντηση. Διότι το «πορτοφόλι» των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων ανέκαθεν είχε για άξονα τη Μέση Ανατολή, με κάποιες συγκεκριμένες εξαιρέσεις.

Όσον αφορά στις εξαιρέσεις, αυτό που χαρακτήριζε για πολλά χρόνια τις σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ ήταν το γεγονός ότι, από τουρκικής πλευράς, συνομιλητής ήταν οι Ένοπλες Δυνάμεις. Κατά τη δεκαετία του ’90 είχαν υπογραφεί μια σειρά από συμφωνίες συνεργασίας, πράγμα στο οποίο ήταν σχεδόν αμέτοχη η τουρκική πολιτική εξουσία.

Το χαρακτηριστικό του Ισραήλ που είχε σημασία για τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις, και εν μέρει για τον κεμαλικό χώρο, ήταν το ότι η ισραηλινή κοινωνία ήταν «κοσμική» σε σχέση με τη θρησκευτικότητα που κυριαρχεί στις αραβικές.

Το χαρακτηριστικό του Ισραήλ που είχε σημασία για τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις –και εν μέρει για τον κεμαλικό χώρο– ήταν  ότι η ισραηλινή κοινωνία ήταν «κοσμική» σε σχέση  με τη θρησκευτικότητα που κυριαρχεί στις αραβικές.

Ας επιστρέψουμε όμως στον άξονα των διμερών σχέσεων που αναφέραμε παραπάνω. Αφού οι σχέσεις αυτές έχουν ως άξονα τη Μέση Ανατολή, αυτό σημαίνει ότι το πλαίσιο δεν περιλαμβάνει πολλά επιμέρους διμερή θέματα. Δηλαδή ό,τι συνέβαινε και συμβαίνει στο τουρκοϊσραηλινό επίπεδο αφορά τη Μέση Ανατολή και εξελίσσεται με θεατή και αποδέκτη την περιοχή αυτή. Γι’ αυτό ακριβώς η ερώτηση περιλαμβάνει και την απάντηση. Διότι αυτή έχει τη μορφή «Για ποιο λόγο ο κόσμος όλος, και ιδιαίτερα οι Άραβες, παρακολουθούν, εδώ και ένα χρόνο, Τούρκους και Ισραηλινούς να διαπληκτίζονται…» Μα για να παρακολουθούν οι Άραβες. Διότι, σε αντίθετη περίπτωση, μία τόσο σοβαρή απρέπεια, όπως αυτή του βοηθού υπουργού Εξωτερικών Ντάνυ Αγιαλόν, δεν θα είχε σβήσει τόσο εύκολα. Υποδεχόμενος τον Τούρκο πρέσβη, του προσέφερε χαμηλότερο κάθισμα και, σαν να μην έφτανε αυτό, είπε στους Εβραίους δημοσιογράφους: «Έπρεπε να δείξουμε ότι είναι χαμηλότερα από μας»!

Η αντίδραση της Άγκυρας ήταν έντονη και οι Ισραηλινοί τελικά ζήτησαν συγνώμη και όλα επανήλθαν στην παλιά τους μορφή. Φυσικά, οι διακυμάνσεις αυτές σαφώς και αφήνουν κάποιο αντίκτυπο. Ζημιώνονται ή δηλητηριάζονται οι τουρκοϊσραηλινές σχέσεις από τη διαδικασία αυτής της ελεγχόμενης έντασης. Και τι μ’ αυτό, θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς, διότι, όπως βλέπουμε, οι διμερείς αυτές σχέσεις δεν είναι παρά μια απλή έκφανση του στερεότυπου κανόνα της Μέσης Ανατολής. Οι λυκοφιλίες, δηλαδή ο εχθρός του εχθρού μου, φίλος, είναι ο κανόνας. Ένας δεύτερος ισχυρός και παραδοσιακός κανόνας στη Μέση Ανατολή είναι το «Δεν μπορείς να κάνεις τίποτα με τη Συρία, αλλά και τίποτα δίχως τη Συρία».

Στα πρόθυρα του πολέμου έφτασε η Τουρκία με τη Συρία το 1998 λόγω Οτσαλάν. Σήμερα είναι δύο «στρατηγικοί» εταίροι…